Yük ve servis asansörlerinin kontrolünde ilk adım taşıyıcının insan girişine uygunluğu, kumanda düzeni, hız ve kullanım amacını belirlemektir. Yalnızca yük taşıdığı söylenen her sistem aynı mevzuat sınıfına girmez. Kapı kilitlemeleri, taşıyıcı kılavuzları ve düşmeyi önleyen güvenlik düzenleri incelenir.
Kapsam ve ekipman türleri
Küçük servis asansörü, erişilebilir yük asansörü ve insanla birlikte yük taşıyan asansörler ayrı değerlendirilir. Bina asansörü kapsamındaki sistemlerde özel asansör mevzuatı ve yetkili muayene kuruluşu süreci geçerlidir. Ürünün adı veya işletmenin kullanım alışkanlığı tek başına sınıflandırma için yeterli değildir.
Sistem nasıl çalışır nereler kritik
Kat kapısı açıkken taşıyıcının hareket etmesinin önlenmesi temel güvenlik işlevlerindendir. Kapı kontağını köprülemek bu işlevi ortadan kaldırır. Taşıyıcının düşey kılavuzları, askı elemanları ve tahrik tipine göre fren veya hidrolik güvenlik bileşenleri incelenir. Servis asansöründe bakım erişimiyle normal kullanıcı erişimi ayrılmalıdır. Kuyunun korunması ve alt-üst hareket bölgelerine erişim de ekipman bütünlüğünün parçasıdır.

Şema 1 — Ölçeksiz eğitim çizimi. Her üreticinin düzeni farklı olabilir; montaj detayı veya güvenli çalışma konfigürasyonu olarak kullanılmaz.
Mevzuat ve kontrol dönemi
Kontrol kapsamı, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ve güncel EK-III ekipman grubuyla eşleştirilir. Bakanlıkça yayımlanmış ekipmana özgü rapor ve kriter dokümanı varsa bu doküman dikkate alınır. Kontrol tarihinde geçerli sürüm temin edilmelidir. ÇSGB değişiklik açıklaması. Bina asansörü kapsamındaki yük taşıyıcılarda özel asansör mevzuatı ayrıca uygulanır; ürün sınıfı bu nedenle başlangıçta belirlenir.
Önce ürün ve EK-III sınıfı belirlenir. İlgili tabloda ve standartta yer alan dönem, üretici verileri ve kullanım koşullarıyla birlikte değerlendirilir. Bütün alt türler için tek süre ilan edilmez. Kurulum değişikliği, önemli onarım, kaza veya uzun bekleme sonrasında takvim tarihi gelmeden kontrol gerekebilir.
Bakım, operatörün kullanım öncesi kontrolü ve periyodik kontrol birbirini tamamlar. Bakım kaydı ekipmanın o tarihte hangi işlemlerden geçtiğini gösterir; uygunluk değerlendirmesinin kapsamını kendiliğinden oluşturmaz.
Hangi standart ne için kullanılır
Referans ailesi | Bu ekipmandaki rolü |
|---|---|
EN 81-3 | Elektrikli/hidrolik servis asansörleri; baskı ve geçiş teyidi gerekir |
EN 81-31 | Yalnızca yük taşımaya yönelik erişilebilir yük asansörleri |
EN 81-20; EN 81-50 | İlgili bina asansörü sınıfında |
EN 1570 serisi | Ürün kaldırma tablasıysa ilgili kapsam |
Bu tablo bir kapsam haritasıdır. Ürün tasarım standardı ile periyodik muayene yöntemi aynı şey değildir. TS/TS EN ulusal karşılığı, baskı yılı, yürürlük ve geçiş hükümleri kontrol tarihinde TSE kataloğu ve ilgili mevzuattan doğrulanmalıdır. Standartların ücretli tam metinleri çoğaltılmamıştır; bu rehber tam standardın yerine geçmez. Standart başlıkları için resmî referans listesi.
Kontrol öncesi hazırlık
İşletme ekipmanın kimliğini, konumunu ve kontrol kapsamını önceden paylaşır. Belgelerdeki seri numarası sahadaki ürünle eşleştirilir. Kullanım kılavuzu, kapasite bilgisi, önceki rapor, bakım kayıtları ve varsa montaj/proje verileri hazır tutulur. Yapılan değişiklikler, kaza veya aşırı yük olayları ayrıca bildirilir.
Kontrol alanı işletmeyle planlanır. Güvenli erişim, enerji izolasyonu, uygun operatör desteği ve uygulanacaksa tanımlı test yükü hazırlanır. Test yükünün gerçek değeri ve kullanılan ölçüm araçlarının izlenebilirliği kayıt altına alınır. Kapsam dışı veya erişilemeyen bölümler sonuçtan saklanmaz; hangi incelemenin neden yapılamadığı belirtilir.
Ayrıntılı kontrol matrisi
Kontrol bölümü | Teknik inceleme odağı | Kayda alınacak kanıt |
|---|---|---|
Sınıflandırma | Kullanım amacı, hız, taşıyıcı erişimi ve kumanda | Uygunluk beyanı ve ürün standardı |
Kapılar | Kilitleme, temas ve kat erişiminin korunması | Kat bazında senaryo |
Taşıyıcı/kılavuz | Taban, bağlantılar ve hareket yolu | Durak ve bölge bilgisi |
Tahrik/askı | Halat/zincir, fren veya hidrolik düzen | Tahrik tipine göre gözlem |
Sınır/güvenlik | Son sınırlar ve ürüne ait düşme önleme sistemi | Metot ve sonuç |
Kuyu/erişim | Bakım alanı, koruma ve enerji izolasyonu | Erişim sınırları |
Bu matristeki başlıklar genel teknik inceleme odaklarıdır. Sayısal kabul ölçütü, üretici verisi veya geçerli kriter kaynağıyla eşleştirilir. Çatlak, aşınma veya boşluk için bütün ürünlere tek bir sınır verilmez. Ölçüm sonucu birimi ve ölçülen bölgeyle birlikte yazılır.

Kontrol süreci
Fonksiyon ve deney yaklaşımı
Deney programı alt ürün sınıfına göre hazırlanır. Kaldırma, fren, düşme önleme, kilitleme, enerji kaybı ve kurtarma işlevlerinden hangilerinin uygulanacağı belirtilir. Vinç için tanımlanan yük çarpanları bütün taşıma veya erişim sistemlerine aktarılamaz. Deney koşulu, ölçüm aracı, gerçek yük ve kabul kaynağı raporda izlenebilir olmalıdır. Ürüne özgü güvenlik tertibatına kontrolsüz müdahale edilmez.
Yük/servis asansörü adı altında inşaat asansörü veya kaldırma tablası için düzenlenmiş kriterler karıştırılmamalıdır. Sınıflandırma dosyasında seçilen mevzuatın gerekçesi bulunmalıdır.
Deney sırasında anormal hareket, yük kayması, emniyet işlevi kaybı veya yapısal hasar belirtisi görülürse çalışma güvenli şekilde durdurulur. Kusuru bastırmak için güvenlik devreleri geçici olarak köprülenmez. Gerekli düzeltme ve yeniden değerlendirme kapsamı belirlenir.
Sahadan örnek senaryo
Depoda yük asansörü denilen sistemde çalışanların taşıyıcıya binip içeriden kumanda etmesi, sadece yük için tasarlanmış ürünün güvenli olduğu anlamına gelmez. Ürün sınıfı ve amaçlanan kullanım yeniden değerlendirilir.
Bu örnek, düşünme biçimini açıklayan kurgusal bir teknik senaryodur; SÖZTEK tarafından yapılmış bir muayene veya müşteri vakası olarak sunulmamaktadır.
Bulgular nasıl raporlanır
Bulgu; parça/konum, gözlem veya ölçüm, kullanılan kabul kaynağı ve teknik sonuçla ilişkilendirilir. “Kontrol edildi” ifadesi yerine neyin hangi yöntemle değerlendirildiği anlaşılır olmalıdır. Bir deneyin yapılmadığı durumda yapılmış gibi olumlu işaretleme kullanılmaz.
Resmî hafif/ağır kusur sınıflandırması yalnızca uygulanabilir Bakanlık kriterinde tanımlandığı kapsamda kullanılır. Bu sınıflandırmanın bulunmadığı ekipmana rehber üzerinden yeni kusur sınıfı atanmaz. Düzeltme kaydında sorumlu, işlem, tarih ve doğrulama kanıtı ilişkilendirilir. ÇSGB, EK-III 1.9.1 açıklaması.
Kullanılabilir hazırlık ve kayıt şablonları
Aşağıdaki boş tablolar kopyalanarak işletme hazırlık kaydı olarak kullanılabilir. Resmî muayene raporu, zorunlu Bakanlık formu veya onay belgesi değildir.
Şablon A Ekipman ve kapsam kartı
Alan | Doldurulacak bilgi |
|---|---|
İşletme / saha | … |
Üretici / model / seri no / imal yılı | … |
Ekipman türü / konfigürasyon | … |
Kapasite ve kapasite kaynağı | … |
Son kontrol / bakım / değişiklik | … |
Uygulanacak mevzuat ve standart baskısı | … |
Kontrole dahil / hariç bölümler | … |
İlgili belge ve fotoğraf numaraları | … |
Şablon B Teknik gözlem kaydı
Kontrol noktası | Gözlem / ölçüm ve birim | Kriter kaynağı | Kanıt no | Değerlendiren |
|---|---|---|---|---|
Sınıflandırma | … | … | … | … |
Kapılar | … | … | … | … |
Taşıyıcı/kılavuz | … | … | … | … |
Tahrik/askı | … | … | … | … |
Sınır/güvenlik | … | … | … | … |
Kuyu/erişim | … | … | … | … |
Şablon C Düzeltme takibi
Bulgu no | Yapılacak işlem | Sorumlu | Hedef tarih | Doğrulama / kapanış kanıtı |
|---|---|---|---|---|
… | … | … | … | … |
… | … | … | … | … |
Sık sorulan sorular
Teknik terimler
- Taşıyıcı: yükü veya insanı taşıyan hareketli bölüm
- Kapı kilidi: erişim ve hareketi güvenli koşula bağlayan düzen
- Servis asansörü: ürün kapsamı ayrıca doğrulanan küçük yük taşıma sistemi
İlgili teknik rehberler
- İnsan Asansörleri ve Engelli Platformları
- Cephe ve İnşaat Asansörlerinin Kontrolü
- Özel Kaldırma Sistemlerinin Periyodik Kontrolü
Kontrol planlaması için bilgi paylaşımı
Yük ve servis asansörü için kontrol planlamasında ekipman sayısı, marka/model, kapasite, çalışma ortamı, kurulum durumu ve son rapor bilgilerini hazırlayın. SÖZTEK ile kapsam görüşmesinde özel ataşmanları, erişim ihtiyaçlarını ve planlanan duruşu belirtin. Hizmetin kapsamı ve uygulanabilir yetki şartları ekipman sınıfına göre netleştirilmelidir.
Kaynaklar ve sürüm notu
- İş Ekipmanları Yönetmeliği — konsolide metin
- ÇSGB — 23 Aralık 2025 değişikliği ve değişen EK-III hükümleri
- ÇSGB — ekipmana özgü rapor ve kriter portalı
- Adalet Bakanlığı sunucusundaki 4 Aralık 2025 tarihli yönetmelik kopyası — tarihsel temel
- EUR-Lex — makine standartları referans listesi (2023 kararı; baskı güncelliği için konsolide sürüm izlenir)
- TSE — standart erişimi ve ulusal karşılık teyidi
- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı — asansör periyodik kontrolü
İş ekipmanlarının güvenli kullanımını sağlamak, mevzuat yükümlülüklerini yerine getirmek ve işletme risklerini azaltmak için sahada ölçüm, kontrol ve raporlama süreçlerini tek akışta yürütüyoruz.
