İnsan asansörleri ile hareket engelliler için kaldırma platformları farklı ürün ve kontrol sınıflarına sahip olabilir. Bina asansöründe yıllık kontrol süreci özel asansör mevzuatına göre yürütülür. Engelli platformunda hız, güzergâh ve ürün tasarımı hangi teknik düzenin uygulanacağını belirler.
Kapsam ve ekipman türleri
Elektrikli ve hidrolik insan asansörleri, düşey platformlar, eğik platformlar ve merdiven tipi kaldırıcılar kullanım amacıyla tanımlanır. Erişilebilirlik özellikleri ile makinenin düşme, sıkışma ve kontrolsüz hareket güvenliği birlikte değerlendirilir.
Sistem nasıl çalışır nereler kritik
Bina asansöründe kabin ve kat kapıları, seviyeleme, alarm/haberleşme ve güvenlik devresi önemli kontrol başlıklarıdır. Engelli platformlarında kullanıcı hareket kabiliyeti dikkate alınır; kumandaya erişim, emniyet kenarları, bariyerler ve kurtarma yöntemi ürün tasarımına göre incelenir. Kesintide kullanıcıyı tahliye etmek için fiziksel erişim ve yardım çağrısının çalışması gerekir. Ürünün yavaş hareket etmesi sıkışma tehlikesini ortadan kaldırmaz.

Şema 1 — Ölçeksiz eğitim çizimi. Her üreticinin düzeni farklı olabilir; montaj detayı veya güvenli çalışma konfigürasyonu olarak kullanılmaz.
Mevzuat ve kontrol dönemi
Bina asansörü kapsamına giren sistemlerde yıllık kontrol, yetkilendirilmiş ve ilgili idareyle protokollü A tipi muayene kuruluşunca yürütülür. Hareket engelliler için platformlarda sınıflandırma ayrıca yapılır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı.
Bina asansörlerinde yılda en az bir kontrol gerekir. Platform sınıfındaki ürünlerde ilgili EK-III satırı ve standardın öngördüğü dönem ayrıca belirlenir. Tek bir “asansör” adı üzerinden bütün alt türlere süre atanmaz.
Bakım, operatörün kullanım öncesi kontrolü ve periyodik kontrol birbirini tamamlar. Bakım kaydı ekipmanın o tarihte hangi işlemlerden geçtiğini gösterir; uygunluk değerlendirmesinin kapsamını kendiliğinden oluşturmaz.
Hangi standart ne için kullanılır
Referans ailesi | Bu ekipmandaki rolü |
|---|---|
EN 81-20; EN 81-50 | Bina asansörleri |
EN 81-70 | Asansör erişilebilirliği |
EN 81-40 | Merdiven tipi ve eğik düzlem kaldırıcılar |
EN 81-41 | Hareket engelliler için düşey kaldırma platformları |
Bu tablo bir kapsam haritasıdır. Ürün tasarım standardı ile periyodik muayene yöntemi aynı şey değildir. TS/TS EN ulusal karşılığı, baskı yılı, yürürlük ve geçiş hükümleri kontrol tarihinde TSE kataloğu ve ilgili mevzuattan doğrulanmalıdır. Standartların ücretli tam metinleri çoğaltılmamıştır; bu rehber tam standardın yerine geçmez. Standart başlıkları için resmî referans listesi.
Kontrol öncesi hazırlık
İşletme ekipmanın kimliğini, konumunu ve kontrol kapsamını önceden paylaşır. Belgelerdeki seri numarası sahadaki ürünle eşleştirilir. Kullanım kılavuzu, kapasite bilgisi, önceki rapor, bakım kayıtları ve varsa montaj/proje verileri hazır tutulur. Yapılan değişiklikler, kaza veya aşırı yük olayları ayrıca bildirilir.
Kontrol alanı işletmeyle planlanır. Güvenli erişim, enerji izolasyonu, uygun operatör desteği ve uygulanacaksa tanımlı test yükü hazırlanır. Test yükünün gerçek değeri ve kullanılan ölçüm araçlarının izlenebilirliği kayıt altına alınır. Kapsam dışı veya erişilemeyen bölümler sonuçtan saklanmaz; hangi incelemenin neden yapılamadığı belirtilir.
Ayrıntılı kontrol matrisi
Kontrol bölümü | Teknik inceleme odağı | Kayda alınacak kanıt |
|---|---|---|
Ürün/mevzuat sınıfı | Beyan, hız, kullanım ve güzergâh | Sınıflandırma gerekçesi |
Kapı/bariyer | Kilitleme, kapanma ve erişim koruması | Durak bazında fonksiyon |
Hareket güvenliği | Fren, sınırlar ve ürüne ait düşme önleme | Uygun yöntemle sonuç |
Erişilebilirlik | Kumanda erişimi, tutunma ve giriş-çıkış | Kullanıcı senaryosu |
Sıkışma önleme | Emniyet kenarı, alt koruma ve boşluklar | Bölge ve fonksiyon |
Acil durum | Alarm, haberleşme ve kurtarma | İletişim/indirme doğrulaması |
Bu matristeki başlıklar genel teknik inceleme odaklarıdır. Sayısal kabul ölçütü, üretici verisi veya geçerli kriter kaynağıyla eşleştirilir. Çatlak, aşınma veya boşluk için bütün ürünlere tek bir sınır verilmez. Ölçüm sonucu birimi ve ölçülen bölgeyle birlikte yazılır.

Kontrol süreci
Fonksiyon ve deney yaklaşımı
Deney programı alt ürün sınıfına göre hazırlanır. Kaldırma, fren, düşme önleme, kilitleme, enerji kaybı ve kurtarma işlevlerinden hangilerinin uygulanacağı belirtilir. Vinç için tanımlanan yük çarpanları bütün taşıma veya erişim sistemlerine aktarılamaz. Deney koşulu, ölçüm aracı, gerçek yük ve kabul kaynağı raporda izlenebilir olmalıdır. Ürüne özgü güvenlik tertibatına kontrolsüz müdahale edilmez.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, kapsamındaki asansörlerin yılda en az bir kez yetkilendirilmiş ve ilgili idareyle protokollü A tipi muayene kuruluşunca kontrolünü açıklar. Engelli platformu için bu düzen otomatik varsayılmaz. ÇSGB’nin 23 Aralık 2025 duyurusunda güç tahrikli engelli platformlarına ilişkin akreditasyon geçişi 1 Ocak 2027 olarak belirtilmiştir; uygulama tarihinde güncel düzenleme kontrol edilir.
Deney sırasında anormal hareket, yük kayması, emniyet işlevi kaybı veya yapısal hasar belirtisi görülürse çalışma güvenli şekilde durdurulur. Kusuru bastırmak için güvenlik devreleri geçici olarak köprülenmez. Gerekli düzeltme ve yeniden değerlendirme kapsamı belirlenir.
Sahadan örnek senaryo
Bir engelli platformunun kapı kilidi arızalıyken geçici köprüleme yapılması, kullanıcının sınırlı hareket yeteneği nedeniyle daha ciddi sonuçlar doğurabilir. Koruma işlevi düzeltilip doğrulanmadan normal kullanıma dönülmez.
Bu örnek, düşünme biçimini açıklayan kurgusal bir teknik senaryodur; SÖZTEK tarafından yapılmış bir muayene veya müşteri vakası olarak sunulmamaktadır.
Bulgular nasıl raporlanır
Bulgu; parça/konum, gözlem veya ölçüm, kullanılan kabul kaynağı ve teknik sonuçla ilişkilendirilir. “Kontrol edildi” ifadesi yerine neyin hangi yöntemle değerlendirildiği anlaşılır olmalıdır. Bir deneyin yapılmadığı durumda yapılmış gibi olumlu işaretleme kullanılmaz.
Resmî hafif/ağır kusur sınıflandırması yalnızca uygulanabilir Bakanlık kriterinde tanımlandığı kapsamda kullanılır. Bu sınıflandırmanın bulunmadığı ekipmana rehber üzerinden yeni kusur sınıfı atanmaz. Düzeltme kaydında sorumlu, işlem, tarih ve doğrulama kanıtı ilişkilendirilir. ÇSGB, EK-III 1.9.1 açıklaması.
Kullanılabilir hazırlık ve kayıt şablonları
Aşağıdaki boş tablolar kopyalanarak işletme hazırlık kaydı olarak kullanılabilir. Resmî muayene raporu, zorunlu Bakanlık formu veya onay belgesi değildir.
Şablon A Ekipman ve kapsam kartı
Alan | Doldurulacak bilgi |
|---|---|
İşletme / saha | … |
Üretici / model / seri no / imal yılı | … |
Ekipman türü / konfigürasyon | … |
Kapasite ve kapasite kaynağı | … |
Son kontrol / bakım / değişiklik | … |
Uygulanacak mevzuat ve standart baskısı | … |
Kontrole dahil / hariç bölümler | … |
İlgili belge ve fotoğraf numaraları | … |
Şablon B Teknik gözlem kaydı
Kontrol noktası | Gözlem / ölçüm ve birim | Kriter kaynağı | Kanıt no | Değerlendiren |
|---|---|---|---|---|
Ürün/mevzuat sınıfı | … | … | … | … |
Kapı/bariyer | … | … | … | … |
Hareket güvenliği | … | … | … | … |
Erişilebilirlik | … | … | … | … |
Sıkışma önleme | … | … | … | … |
Acil durum | … | … | … | … |
Şablon C Düzeltme takibi
Bulgu no | Yapılacak işlem | Sorumlu | Hedef tarih | Doğrulama / kapanış kanıtı |
|---|---|---|---|---|
… | … | … | … | … |
… | … | … | … | … |
Sık sorulan sorular
Teknik terimler
- Seviyeleme: kabin tabanının katla uygun konuma gelmesi
- Emniyet kenarı: temas halinde tehlikeli hareketi durduran koruyucu
- Erişilebilirlik: kullanıcının güvenli giriş, kullanım ve çıkış imkânı
İlgili teknik rehberler
- Yükseltilebilen Seyyar İş Platformlarının Kontrolü
- Yük ve Servis Asansörlerinin Kontrolü
- Cephe ve İnşaat Asansörlerinin Kontrolü
Kontrol planlaması için bilgi paylaşımı
İnsan asansörü ve engelli platformu için kontrol planlamasında ekipman sayısı, marka/model, kapasite, çalışma ortamı, kurulum durumu ve son rapor bilgilerini hazırlayın. SÖZTEK ile kapsam görüşmesinde özel ataşmanları, erişim ihtiyaçlarını ve planlanan duruşu belirtin. Hizmetin kapsamı ve uygulanabilir yetki şartları ekipman sınıfına göre netleştirilmelidir.
Kaynaklar ve sürüm notu
- İş Ekipmanları Yönetmeliği — konsolide metin
- ÇSGB — 23 Aralık 2025 değişikliği ve değişen EK-III hükümleri
- ÇSGB — ekipmana özgü rapor ve kriter portalı
- Adalet Bakanlığı sunucusundaki 4 Aralık 2025 tarihli yönetmelik kopyası — tarihsel temel
- EUR-Lex — makine standartları referans listesi (2023 kararı; baskı güncelliği için konsolide sürüm izlenir)
- TSE — standart erişimi ve ulusal karşılık teyidi
- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı — asansör periyodik kontrolü
İş ekipmanlarının güvenli kullanımını sağlamak, mevzuat yükümlülüklerini yerine getirmek ve işletme risklerini azaltmak için sahada ölçüm, kontrol ve raporlama süreçlerini tek akışta yürütüyoruz.
