Konsol ve Pergel Vinçlerin Periyodik Kontrolü
Konsol ve pergel vinç kontrolü, kol üzerindeki kaldırma ünitesi ile kolon, duvar bağlantısı, dönme sistemi ve ankrajın birlikte incelenmesidir. Kol ucuna yaklaşan yük, bağlantılarda daha büyük moment oluşturur. Taşıyıcı bağlantıların durumu güvenli kullanım açısından belirleyicidir.
Kapsam ve ekipman türleri
Zemine ankrajlı kolonlu pergel, duvara bağlanan konsol, mafsallı kol ve motorlu dönüş düzenleri farklı yük yollarına sahiptir. Dönüş açısı, kol uzunluğu, araba hareket sınırları ve kapasitenin konuma göre değişip değişmediği ekipman kimliğine yazılır.
Sistem nasıl çalışır nereler kritik
Yükün kolon ekseninden yatay uzaklığı arttığında eğilme momenti artar. Duvar tipi sistemlerde bina elemanının yeterliliği ve bağlantı düzeni incelenmelidir. Zemine bağlı sistemlerde ankrajın sayısı tek başına yeterlilik göstergesi değildir; ankraj tipi, gömme, beton durumu ve tasarım şartları birlikte önemlidir. Dönme yataklarındaki boşluk ve hareket sırasında takılma, bağlantılara darbe etkisi oluşturabilir.

Şema 1 — Ölçeksiz eğitim çizimi. Her üreticinin düzeni farklı olabilir; montaj detayı veya güvenli çalışma konfigürasyonu olarak kullanılmaz.
Mevzuat ve kontrol dönemi
Kontrol kapsamı, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ve güncel EK-III ekipman grubuyla eşleştirilir. Bakanlıkça yayımlanmış ekipmana özgü rapor ve kriter dokümanı varsa bu doküman dikkate alınır. Kontrol tarihinde geçerli sürüm temin edilmelidir. ÇSGB değişiklik açıklaması.
Bu ekipman ailesinin EK-III kapsamındaki ilgili satırlarında, standardın süre belirlemediği durumda genel planlama üst sınırı 1 yıldır. Daha kısa süre gerektiren kullanım koşulları ve ilgili standart hükümleri dikkate alınır. Kurulum değişikliği, önemli onarım, kaza veya güvenliği etkileyen olaylar için takvimden bağımsız kontrol ihtiyacı değerlendirilir.
Bakım, operatörün kullanım öncesi kontrolü ve periyodik kontrol birbirini tamamlar. Bakım kaydı ekipmanın o tarihte hangi işlemlerden geçtiğini gösterir; uygunluk değerlendirmesinin kapsamını kendiliğinden oluşturmaz.
Hangi standart ne için kullanılır
Referans ailesi | Bu ekipmandaki rolü |
|---|---|
EN 14985 | Döner kollu krenler; gerçek ürün kapsamı kontrol edilir |
ISO 9927-1 | Krenlerin muayenesi |
EN 14492-2 / EN 13157 | Motorlu veya elle işletilen kaldırma ünitesi seçimine göre |
EN 13001 serisi | Gerekli yapısal değerlendirmede tasarım referansı |
Bu tablo bir kapsam haritasıdır. Ürün tasarım standardı ile periyodik muayene yöntemi aynı şey değildir. TS/TS EN ulusal karşılığı, baskı yılı, yürürlük ve geçiş hükümleri kontrol tarihinde TSE kataloğu ve ilgili mevzuattan doğrulanmalıdır. Standartların ücretli tam metinleri çoğaltılmamıştır; bu rehber tam standardın yerine geçmez. Standart başlıkları için resmî referans listesi.
Kontrol öncesi hazırlık
İşletme ekipmanın kimliğini, konumunu ve kontrol kapsamını önceden paylaşır. Belgelerdeki seri numarası sahadaki ürünle eşleştirilir. Kullanım kılavuzu, kapasite bilgisi, önceki rapor, bakım kayıtları ve varsa montaj/proje verileri hazır tutulur. Yapılan değişiklikler, kaza veya aşırı yük olayları ayrıca bildirilir.
Kontrol alanı işletmeyle planlanır. Güvenli erişim, enerji izolasyonu, uygun operatör desteği ve uygulanacaksa tanımlı test yükü hazırlanır. Test yükünün gerçek değeri ve kullanılan ölçüm araçlarının izlenebilirliği kayıt altına alınır. Kapsam dışı veya erişilemeyen bölümler sonuçtan saklanmaz; hangi incelemenin neden yapılamadığı belirtilir.
Ayrıntılı kontrol matrisi
Kontrol bölümü | Teknik inceleme odağı | Kayda alınacak kanıt |
|---|---|---|
Kol ve gergi | Kol doğrultusu, kaynaklar ve varsa gergi bağlantıları | Konum ve deformasyon kaydı |
Kolon/duvar bağlantısı | Taban plakası, ankrajlar, taşıyıcı eleman ve çatlak belirtileri | Proje referansı; ankraj konumu |
Dönüş sistemi | Yatak, pim, stop ve hareket sınırları | Boşluk ölçümü ve fonksiyon sonucu |
Araba yolu | Kol ucunda durdurucular, ray yüzeyi ve araba tutucuları | Uç konum kontrolleri |
Kaldırma mekanizması | Kanca, halat/zincir, fren ve üst-alt sınırlar | Ünite kimliği ve test gözlemi |
Çalışma alanı | Dönüş alanındaki çarpışma ve sıkışma noktaları | Komşu ekipman ve engel konumu |
Bu matristeki başlıklar genel teknik inceleme odaklarıdır. Sayısal kabul ölçütü, üretici verisi veya geçerli kriter kaynağıyla eşleştirilir. Çatlak, aşınma veya boşluk için bütün ürünlere tek bir sınır verilmez. Ölçüm sonucu birimi ve ölçülen bölgeyle birlikte yazılır.

Kontrol süreci
Fonksiyon ve deney yaklaşımı
Muayene, fonksiyon deneyi ve yapısal bütünlüğe yönelik yük deneyi ayrı amaçlar taşır. Her kontroldeki yük deneyi ile azami üç yıllık dönem/önemli onarım sonrasında uygulanan kapsamın dayanağı EK-III 2.2.1 ve 2.2.1.1 üzerinden belirlenir. Genel katsayılar elle işletilen düzenlerde statik 1,5; diğerlerinde statik 1,25 ve dinamik 1,1 olarak tarif edilse de bunlar her makineye otomatik uygulanacak değerler değildir. Ekipmana özgü Bakanlık dokümanı, ilgili standart ve çalışma prensibi değerlendirilerek yetkili kişi test yükünü seçer. Gerçek konfigürasyon ve kapasite kaynağı rapora yazılır.
Momentin basit anlatımı M = F × r şeklindedir. Bu ilişki ankraj hesabının yerine geçmez; dinamik etkiler, yapı davranışı ve bağlantı tasarımı ayrıca değerlendirilir.
Deney sırasında anormal hareket, yük kayması, emniyet işlevi kaybı veya yapısal hasar belirtisi görülürse çalışma güvenli şekilde durdurulur. Kusuru bastırmak için güvenlik devreleri geçici olarak köprülenmez. Gerekli düzeltme ve yeniden değerlendirme kapsamı belirlenir.
Sahadan örnek senaryo
Bir pergel vinç yeni bir kolona taşınmışsa eski konumdaki rapor yeni bağlantıyı doğrulamaz. Yeni taşıyıcı, ankraj ve dönüş alanı değerlendirilir; kurulum koşullarına bağlı kontrol yeni düzeni kapsar.
Bu örnek, düşünme biçimini açıklayan kurgusal bir teknik senaryodur; SÖZTEK tarafından yapılmış bir muayene veya müşteri vakası olarak sunulmamaktadır.
Bulgular nasıl raporlanır
Bulgu; parça/konum, gözlem veya ölçüm, kullanılan kabul kaynağı ve teknik sonuçla ilişkilendirilir. “Kontrol edildi” ifadesi yerine neyin hangi yöntemle değerlendirildiği anlaşılır olmalıdır. Bir deneyin yapılmadığı durumda yapılmış gibi olumlu işaretleme kullanılmaz.
Resmî hafif/ağır kusur sınıflandırması yalnızca uygulanabilir Bakanlık kriterinde tanımlandığı kapsamda kullanılır. Bu sınıflandırmanın bulunmadığı ekipmana rehber üzerinden yeni kusur sınıfı atanmaz. Düzeltme kaydında sorumlu, işlem, tarih ve doğrulama kanıtı ilişkilendirilir. ÇSGB, EK-III 1.9.1 açıklaması.
Kullanılabilir hazırlık ve kayıt şablonları
Aşağıdaki boş tablolar kopyalanarak işletme hazırlık kaydı olarak kullanılabilir. Resmî muayene raporu, zorunlu Bakanlık formu veya onay belgesi değildir.
Şablon A Ekipman ve kapsam kartı
Alan | Doldurulacak bilgi |
|---|---|
İşletme / saha | … |
Üretici / model / seri no / imal yılı | … |
Ekipman türü / konfigürasyon | … |
Kapasite ve kapasite kaynağı | … |
Son kontrol / bakım / değişiklik | … |
Uygulanacak mevzuat ve standart baskısı | … |
Kontrole dahil / hariç bölümler | … |
İlgili belge ve fotoğraf numaraları | … |
Şablon B Teknik gözlem kaydı
Kontrol noktası | Gözlem / ölçüm ve birim | Kriter kaynağı | Kanıt no | Değerlendiren |
|---|---|---|---|---|
Kol ve gergi | … | … | … | … |
Kolon/duvar bağlantısı | … | … | … | … |
Dönüş sistemi | … | … | … | … |
Araba yolu | … | … | … | … |
Kaldırma mekanizması | … | … | … | … |
Çalışma alanı | … | … | … | … |
Şablon C Düzeltme takibi
Bulgu no | Yapılacak işlem | Sorumlu | Hedef tarih | Doğrulama / kapanış kanıtı |
|---|---|---|---|---|
… | … | … | … | … |
… | … | … | … | … |
Sık sorulan sorular
Teknik terimler
- Erişim: yükün dönüş eksenine yatay uzaklığı
- Moment: kuvvetin mesafe ile oluşturduğu döndürme etkisi
- Ankraj: makineyi taşıyıcı yapıya bağlayan sistem
İlgili teknik rehberler
- Köprülü Vinçlerin Periyodik Kontrolü
- Caraskalların Periyodik Kontrolü
- Kaldırma Aksesuarlarının Periyodik Kontrolü
Kontrol planlaması için bilgi paylaşımı
Konsol ve pergel vinç için kontrol planlamasında ekipman sayısı, marka/model, kapasite, çalışma ortamı, kurulum durumu ve son rapor bilgilerini hazırlayın. SÖZTEK ile kapsam görüşmesinde özel ataşmanları, erişim ihtiyaçlarını ve planlanan duruşu belirtin. Hizmetin kapsamı ve uygulanabilir yetki şartları ekipman sınıfına göre netleştirilmelidir.
Kaynaklar ve sürüm notu
- İş Ekipmanları Yönetmeliği — konsolide metin
- ÇSGB — 23 Aralık 2025 değişikliği ve değişen EK-III hükümleri
- ÇSGB — ekipmana özgü rapor ve kriter portalı
- Adalet Bakanlığı sunucusundaki 4 Aralık 2025 tarihli yönetmelik kopyası — tarihsel temel
- EUR-Lex — makine standartları referans listesi (2023 kararı; baskı güncelliği için konsolide sürüm izlenir)
- TSE — standart erişimi ve ulusal karşılık teyidi
- ISO 4309:2017 — çelik tel halat kapsamı
İş ekipmanlarının güvenli kullanımını sağlamak, mevzuat yükümlülüklerini yerine getirmek ve işletme risklerini azaltmak için sahada ölçüm, kontrol ve raporlama süreçlerini tek akışta yürütüyoruz.
