Caraskal periyodik kontrolü; yük zinciri veya halatı, kancalar, fren, gövde ve askı bağlantısının incelenmesini kapsar. Elle çalışan zincirli caraskal ile elektrikli kaldırma ünitesi aynı deney düzeniyle değerlendirilmez. Taşıyıcı askı noktası da sistemin güvenliği için önemlidir.
Kapsam ve ekipman türleri
Zincirli, halatlı, elektrikli ve elle işletilen kaldırma üniteleri tahrik türüyle tanımlanır. Kollu çektirmenin çekme veya kaldırma amacı ve izin verilen yönleri üretici verisinden belirlenir. Sabit askı, şaryo veya monoray bağlantısı rapor kapsamına yazılır.
Sistem nasıl çalışır nereler kritik
Yük zincirindeki uzama, tek bakladaki kesit kaybından farklı bir göstergedir. Ölçümler üreticinin belirttiği referans uzunluk ve yöntemle karşılaştırılır. Zincirin bükülmesi, kaynakla onarılması veya uygun olmayan zincirle değiştirilmesi, mekanizma ile uyumu bozabilir. Kanca mandalı yük taşıyan ana eleman değildir; ancak sapanın yerinde kalmasına yardımcı olan güvenlik işlevi kontrol edilir. Frenin yük tutması, kontrollü deney koşulunda değerlendirilir.
Şema 1 — Ölçeksiz eğitim çizimi. Her üreticinin düzeni farklı olabilir; montaj detayı veya güvenli çalışma konfigürasyonu olarak kullanılmaz.
Mevzuat ve kontrol dönemi
Kontrol kapsamı, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ve güncel EK-III ekipman grubuyla eşleştirilir. Bakanlıkça yayımlanmış ekipmana özgü rapor ve kriter dokümanı varsa bu doküman dikkate alınır. Kontrol tarihinde geçerli sürüm temin edilmelidir. ÇSGB değişiklik açıklaması.
Bu ekipman ailesinin EK-III kapsamındaki ilgili satırlarında, standardın süre belirlemediği durumda genel planlama üst sınırı 1 yıldır. Daha kısa süre gerektiren kullanım koşulları ve ilgili standart hükümleri dikkate alınır. Kurulum değişikliği, önemli onarım, kaza veya güvenliği etkileyen olaylar için takvimden bağımsız kontrol ihtiyacı değerlendirilir.
Bakım, operatörün kullanım öncesi kontrolü ve periyodik kontrol birbirini tamamlar. Bakım kaydı ekipmanın o tarihte hangi işlemlerden geçtiğini gösterir; uygunluk değerlendirmesinin kapsamını kendiliğinden oluşturmaz.
Hangi standart ne için kullanılır
Referans ailesi | Bu ekipmandaki rolü |
|---|---|
EN 13157 | Elle işletilen kaldırma cihazları |
EN 14492-2 | Güç tahrikli kaldırma makineleri |
ISO 4309 | Çelik halatlı tiplerde |
ISO 9927-1 | Kren sistemine ait muayene bağlamında |
Bu tablo bir kapsam haritasıdır. Ürün tasarım standardı ile periyodik muayene yöntemi aynı şey değildir. TS/TS EN ulusal karşılığı, baskı yılı, yürürlük ve geçiş hükümleri kontrol tarihinde TSE kataloğu ve ilgili mevzuattan doğrulanmalıdır. Standartların ücretli tam metinleri çoğaltılmamıştır; bu rehber tam standardın yerine geçmez. Standart başlıkları için resmî referans listesi.
Kontrol öncesi hazırlık
İşletme ekipmanın kimliğini, konumunu ve kontrol kapsamını önceden paylaşır. Belgelerdeki seri numarası sahadaki ürünle eşleştirilir. Kullanım kılavuzu, kapasite bilgisi, önceki rapor, bakım kayıtları ve varsa montaj/proje verileri hazır tutulur. Yapılan değişiklikler, kaza veya aşırı yük olayları ayrıca bildirilir.
Kontrol alanı işletmeyle planlanır. Güvenli erişim, enerji izolasyonu, uygun operatör desteği ve uygulanacaksa tanımlı test yükü hazırlanır. Test yükünün gerçek değeri ve kullanılan ölçüm araçlarının izlenebilirliği kayıt altına alınır. Kapsam dışı veya erişilemeyen bölümler sonuçtan saklanmaz; hangi incelemenin neden yapılamadığı belirtilir.
Ayrıntılı kontrol matrisi
Kontrol bölümü | Teknik inceleme odağı | Kayda alınacak kanıt |
|---|---|---|
Kimlik ve kapasite | Etiket, tahrik türü ve üretici kullanım sınırı | Seri numarası ve kapasite |
Zincir/halat | Uzama, aşınma, bozulma, bağlantı ve uyum | Ölçüm yöntemi; referans; sonuç |
Alt/üst kanca | Açılma, dönme, çatlak belirtisi ve mandal | Kanca bazında ölçüm |
Fren ve tahrik | Yük tutma, kontrollü indirme ve anormal çalışma | Deney yükü ve gözlem |
Askı ve şaryo | Bağlantı, pim kilidi, tekerlek ve uç durdurucu | Taşıyıcı kapsamı |
Elektrikli fonksiyonlar | Varsa limitler, acil durdurma, kumanda ve kablo | Her fonksiyon için sonuç |
Bu matristeki başlıklar genel teknik inceleme odaklarıdır. Sayısal kabul ölçütü, üretici verisi veya geçerli kriter kaynağıyla eşleştirilir. Çatlak, aşınma veya boşluk için bütün ürünlere tek bir sınır verilmez. Ölçüm sonucu birimi ve ölçülen bölgeyle birlikte yazılır.
Kontrol süreci
Fonksiyon ve deney yaklaşımı
Muayene, fonksiyon deneyi ve yapısal bütünlüğe yönelik yük deneyi ayrı amaçlar taşır. Her kontroldeki yük deneyi ile azami üç yıllık dönem/önemli onarım sonrasında uygulanan kapsamın dayanağı EK-III 2.2.1 ve 2.2.1.1 üzerinden belirlenir. Genel katsayılar elle işletilen düzenlerde statik 1,5; diğerlerinde statik 1,25 ve dinamik 1,1 olarak tarif edilse de bunlar her makineye otomatik uygulanacak değerler değildir. Ekipmana özgü Bakanlık dokümanı, ilgili standart ve çalışma prensibi değerlendirilerek yetkili kişi test yükünü seçer. Gerçek konfigürasyon ve kapasite kaynağı rapora yazılır.
Elle işletilen ve motorlu ekipmanlarda statik deney için aynı katsayının otomatik seçilmesi doğru değildir. Ekipman sınıfı ve geçerli kriter deney planında belirtilmelidir.
Deney sırasında anormal hareket, yük kayması, emniyet işlevi kaybı veya yapısal hasar belirtisi görülürse çalışma güvenli şekilde durdurulur. Kusuru bastırmak için güvenlik devreleri geçici olarak köprülenmez. Gerekli düzeltme ve yeniden değerlendirme kapsamı belirlenir.
Sahadan örnek senaryo
Caraskal yükü tutuyor olsa bile zincirde burulma görülmesi ayrı bir bulgudur. Fren işlevi zincirin uygunluğunu kanıtlamaz. Zincir ve kılavuz sistemi ilgili kriterlere göre değerlendirilir.
Bu örnek, düşünme biçimini açıklayan kurgusal bir teknik senaryodur; SÖZTEK tarafından yapılmış bir muayene veya müşteri vakası olarak sunulmamaktadır.
Bulgular nasıl raporlanır
Bulgu; parça/konum, gözlem veya ölçüm, kullanılan kabul kaynağı ve teknik sonuçla ilişkilendirilir. “Kontrol edildi” ifadesi yerine neyin hangi yöntemle değerlendirildiği anlaşılır olmalıdır. Bir deneyin yapılmadığı durumda yapılmış gibi olumlu işaretleme kullanılmaz.
Resmî hafif/ağır kusur sınıflandırması yalnızca uygulanabilir Bakanlık kriterinde tanımlandığı kapsamda kullanılır. Bu sınıflandırmanın bulunmadığı ekipmana rehber üzerinden yeni kusur sınıfı atanmaz. Düzeltme kaydında sorumlu, işlem, tarih ve doğrulama kanıtı ilişkilendirilir. ÇSGB, EK-III 1.9.1 açıklaması.
Kullanılabilir hazırlık ve kayıt şablonları
Aşağıdaki boş tablolar kopyalanarak işletme hazırlık kaydı olarak kullanılabilir. Resmî muayene raporu, zorunlu Bakanlık formu veya onay belgesi değildir.
Şablon A Ekipman ve kapsam kartı
Alan | Doldurulacak bilgi |
|---|---|
İşletme / saha | … |
Üretici / model / seri no / imal yılı | … |
Ekipman türü / konfigürasyon | … |
Kapasite ve kapasite kaynağı | … |
Son kontrol / bakım / değişiklik | … |
Uygulanacak mevzuat ve standart baskısı | … |
Kontrole dahil / hariç bölümler | … |
İlgili belge ve fotoğraf numaraları | … |
Şablon B Teknik gözlem kaydı
Kontrol noktası | Gözlem / ölçüm ve birim | Kriter kaynağı | Kanıt no | Değerlendiren |
|---|---|---|---|---|
Kimlik ve kapasite | … | … | … | … |
Zincir/halat | … | … | … | … |
Alt/üst kanca | … | … | … | … |
Fren ve tahrik | … | … | … | … |
Askı ve şaryo | … | … | … | … |
Elektrikli fonksiyonlar | … | … | … | … |
Şablon C Düzeltme takibi
Bulgu no | Yapılacak işlem | Sorumlu | Hedef tarih | Doğrulama / kapanış kanıtı |
|---|---|---|---|---|
… | … | … | … | … |
… | … | … | … | … |
Sık sorulan sorular
Teknik terimler
- Yük zinciri: yükü taşıyan zincir
- El zinciri: elle tahrik hareketini ileten zincir
- Şaryo: kaldırma ünitesini kiriş boyunca taşıyan araba
İlgili teknik rehberler
- Köprülü Vinçlerin Periyodik Kontrolü
- Konsol ve Pergel Vinçlerin Periyodik Kontrolü
- Monoray Sistemlerinin Periyodik Kontrolü
- Kaldırma Aksesuarlarının Periyodik Kontrolü
Kontrol planlaması için bilgi paylaşımı
Caraskal için kontrol planlamasında ekipman sayısı, marka/model, kapasite, çalışma ortamı, kurulum durumu ve son rapor bilgilerini hazırlayın. SÖZTEK ile kapsam görüşmesinde özel ataşmanları, erişim ihtiyaçlarını ve planlanan duruşu belirtin. Hizmetin kapsamı ve uygulanabilir yetki şartları ekipman sınıfına göre netleştirilmelidir.
Kaynaklar ve sürüm notu
- İş Ekipmanları Yönetmeliği — konsolide metin
- ÇSGB — 23 Aralık 2025 değişikliği ve değişen EK-III hükümleri
- ÇSGB — ekipmana özgü rapor ve kriter portalı
- Adalet Bakanlığı sunucusundaki 4 Aralık 2025 tarihli yönetmelik kopyası — tarihsel temel
- EUR-Lex — makine standartları referans listesi (2023 kararı; baskı güncelliği için konsolide sürüm izlenir)
- TSE — standart erişimi ve ulusal karşılık teyidi
- ISO 4309:2017 — çelik tel halat kapsamı
İş ekipmanlarının güvenli kullanımını sağlamak, mevzuat yükümlülüklerini yerine getirmek ve işletme risklerini azaltmak için sahada ölçüm, kontrol ve raporlama süreçlerini tek akışta yürütüyoruz.
