Köprülü vinç periyodik kontrolü; köprü, başlık arabaları, yürüyüş yolu, kaldırma mekanizması ve güvenlik fonksiyonlarının birlikte değerlendirilmesidir. Yükün kaldırılması kadar yükün yapı üzerinden zemine aktarılması da incelenir. Sadece caraskalın çalışması, bütün vincin uygun olduğunu göstermez.
Kapsam ve ekipman türleri
Tek kirişli ve çift kirişli, üstten yürüyen veya askılı köprülü vinçler bu rehberin ana konusudur. Kapasite, açıklık, kaldırma yüksekliği, çalışma sınıfı ve kullanım çevrimi değerlendirmeyi değiştirir. Dökümhane, sıcak metal, mıknatıslı taşıma ve tandem kaldırma uygulamalarında ilave tehlikeler ayrıca ele alınır.
Sistem nasıl çalışır, nereler kritik?
Köprü kirişi yük altında eğilir; araba konumu değiştikçe mesnetlere gelen kuvvetler de değişir. Bu nedenle sehim incelemesinde yükün ve arabanın konumu, ölçüm başlangıç noktası ve yük kaldırıldıktan sonraki davranış kaydedilir. Yürüyüş yolundaki hizasızlık tekerlek flanş aşınmasına ve ilave yatay kuvvetlere yol açabilir. Sık frenleme ve yüksek çevrim sayısı bulunan hatlarda bağlantılar ile kaynak bölgelerinin geçmiş bulgularla karşılaştırılması yararlıdır.
Şema 1 — Ölçeksiz eğitim çizimi. Her üreticinin düzeni farklı olabilir; montaj detayı veya güvenli çalışma konfigürasyonu olarak kullanılmaz.
Mevzuat ve kontrol dönemi
Kontrol kapsamı, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ve güncel EK-III ekipman grubuyla eşleştirilir. Bakanlıkça yayımlanmış ekipmana özgü rapor ve kriter dokümanı varsa bu doküman dikkate alınır. Kontrol tarihinde geçerli sürüm temin edilmelidir. ÇSGB değişiklik açıklaması.
Bu ekipman ailesinin EK-III kapsamındaki ilgili satırlarında, standardın süre belirlemediği durumda genel planlama üst sınırı 1 yıldır. Daha kısa süre gerektiren kullanım koşulları ve ilgili standart hükümleri dikkate alınır. Kurulum değişikliği, önemli onarım, kaza veya güvenliği etkileyen olaylar için takvimden bağımsız kontrol ihtiyacı değerlendirilir.
Bakım, operatörün kullanım öncesi kontrolü ve periyodik kontrol birbirini tamamlar. Bakım kaydı ekipmanın o tarihte hangi işlemlerden geçtiğini gösterir; uygunluk değerlendirmesinin kapsamını kendiliğinden oluşturmaz.
Hangi standart ne için kullanılır?
| Referans ailesi | Bu ekipmandaki rolü |
|---|---|
| EN 15011 | Köprülü ve portal krenlerin ürün güvenliği |
| ISO 9927-1; ISO 9927-5 | Genel muayene ve köprülü/portal krenlere özgü inceleme |
| ISO 4309 | Çelik tel halatın bakım, inceleme ve kullanım dışı bırakma esasları |
| EN 60204-32 | Kaldırma makinelerinin elektrik donanımı |
Bu tablo bir kapsam haritasıdır. Ürün tasarım standardı ile periyodik muayene yöntemi aynı şey değildir. TS/TS EN ulusal karşılığı, baskı yılı, yürürlük ve geçiş hükümleri kontrol tarihinde TSE kataloğu ve ilgili mevzuattan doğrulanmalıdır. Standartların ücretli tam metinleri çoğaltılmamıştır; bu rehber tam standardın yerine geçmez. Standart başlıkları için resmî referans listesi.
Kontrol öncesi hazırlık
İşletme ekipmanın kimliğini, konumunu ve kontrol kapsamını önceden paylaşır. Belgelerdeki seri numarası sahadaki ürünle eşleştirilir. Kullanım kılavuzu, kapasite bilgisi, önceki rapor, bakım kayıtları ve varsa montaj/proje verileri hazır tutulur. Yapılan değişiklikler, kaza veya aşırı yük olayları ayrıca bildirilir.
Kontrol alanı işletmeyle planlanır. Güvenli erişim, enerji izolasyonu, uygun operatör desteği ve uygulanacaksa tanımlı test yükü hazırlanır. Test yükünün gerçek değeri ve kullanılan ölçüm araçlarının izlenebilirliği kayıt altına alınır. Kapsam dışı veya erişilemeyen bölümler sonuçtan saklanmaz; hangi incelemenin neden yapılamadığı belirtilir.
Ayrıntılı kontrol matrisi
| Kontrol bölümü | Teknik inceleme odağı | Kayda alınacak kanıt |
|---|---|---|
| Köprü ve kaynaklar | Çatlak belirtisi, yerel burkulma, korozyon ve önceki onarım bölgeleri | Bölge fotoğrafı; ölçüm noktası; önceki bulguyla karşılaştırma |
| Ray ve başlık arabaları | Ray bağlantıları, tamponlar, son durdurucular, tekerlek aşınması ve yürüyüş uyumu | Ray kesimi; tekerlek konumu; anormal hareket kaydı |
| Tambur ve halat | Sarım düzeni, halat uç bağlantıları, kasnaklar ve görünür bozulmalar | Halat kimliği; ölçülen çap; kusur konumu |
| Kanca ve blok | Kanca açıklığı, dönme, çatlak belirtisi, mandal ve blok bağlantıları | Referans ölçü ile güncel ölçünün ayrı kaydı |
| Kumanda ve sınırlar | Acil durdurma, kaldırma sınırları, yön uyumu ve varsa çarpışma önleme | Fonksiyonun hangi koşulda denendiği |
| Fren ve yük davranışı | Yük tutma, hareketlerin kontrollü durması ve test sonrası kalıcı değişim | Test kütlesi; araba konumu; gözlenen sonuç |
Bu matristeki başlıklar genel teknik inceleme odaklarıdır. Sayısal kabul ölçütü, üretici verisi veya geçerli kriter kaynağıyla eşleştirilir. Çatlak, aşınma veya boşluk için bütün ürünlere tek bir sınır verilmez. Ölçüm sonucu birimi ve ölçülen bölgeyle birlikte yazılır.

Grafik 2 — Kontrol süreci. Oklar işlem sırasını gösterir; süre veya başarı oranı ifade etmez.
Fonksiyon ve deney yaklaşımı
Muayene, fonksiyon deneyi ve yapısal bütünlüğe yönelik yük deneyi ayrı amaçlar taşır. Her kontroldeki yük deneyi ile azami üç yıllık dönem/önemli onarım sonrasında uygulanan kapsamın dayanağı EK-III 2.2.1 ve 2.2.1.1 üzerinden belirlenir. Genel katsayılar elle işletilen düzenlerde statik 1,5; diğerlerinde statik 1,25 ve dinamik 1,1 olarak tarif edilse de bunlar her makineye otomatik uygulanacak değerler değildir. Ekipmana özgü Bakanlık dokümanı, ilgili standart ve çalışma prensibi değerlendirilerek yetkili kişi test yükünü seçer. Gerçek konfigürasyon ve kapasite kaynağı rapora yazılır.
Tandem kaldırmada iki vincin etiket kapasitesini toplamak güvenli kaldırma planı oluşturmaz. Yük paylaşımı, senkronizasyon, taşıyıcı yapı ve ortak kumanda davranışı mühendislik değerlendirmesi gerektirir.
Deney sırasında anormal hareket, yük kayması, emniyet işlevi kaybı veya yapısal hasar belirtisi görülürse çalışma güvenli şekilde durdurulur. Kusuru bastırmak için güvenlik devreleri geçici olarak köprülenmez. Gerekli düzeltme ve yeniden değerlendirme kapsamı belirlenir.
Sahadan örnek senaryo
Aynı yük belirli bir ray bölgesinden geçerken köprüde vuruntu oluşuyorsa yalnızca kaldırma motoruna bakmak yetersizdir. Ray ekleri, sabitlemeler ve tekerlekler konum bilgisiyle incelenir. Bulgu giderildikten sonra aynı bölgede kontrollü fonksiyon doğrulaması yapılarak kayıtlar karşılaştırılır.
Bu örnek, düşünme biçimini açıklayan kurgusal bir teknik senaryodur; SÖZTEK tarafından yapılmış bir muayene veya müşteri vakası olarak sunulmamaktadır.
Bulgular nasıl raporlanır?
Bulgu; parça/konum, gözlem veya ölçüm, kullanılan kabul kaynağı ve teknik sonuçla ilişkilendirilir. “Kontrol edildi” ifadesi yerine neyin hangi yöntemle değerlendirildiği anlaşılır olmalıdır. Bir deneyin yapılmadığı durumda yapılmış gibi olumlu işaretleme kullanılmaz.
Resmî hafif/ağır kusur sınıflandırması yalnızca uygulanabilir Bakanlık kriterinde tanımlandığı kapsamda kullanılır. Bu sınıflandırmanın bulunmadığı ekipmana rehber üzerinden yeni kusur sınıfı atanmaz. Düzeltme kaydında sorumlu, işlem, tarih ve doğrulama kanıtı ilişkilendirilir. ÇSGB, EK-III 1.9.1 açıklaması.
Kullanılabilir hazırlık ve kayıt şablonları
Aşağıdaki boş tablolar kopyalanarak işletme hazırlık kaydı olarak kullanılabilir. Resmî muayene raporu, zorunlu Bakanlık formu veya onay belgesi değildir.
Şablon A — Ekipman ve kapsam kartı
| Alan | Doldurulacak bilgi |
|---|---|
| İşletme / saha | … |
| Üretici / model / seri no / imal yılı | … |
| Ekipman türü / konfigürasyon | … |
| Kapasite ve kapasite kaynağı | … |
| Son kontrol / bakım / değişiklik | … |
| Uygulanacak mevzuat ve standart baskısı | … |
| Kontrole dahil / hariç bölümler | … |
| İlgili belge ve fotoğraf numaraları | … |
Şablon B — Teknik gözlem kaydı
| Kontrol noktası | Gözlem / ölçüm ve birim | Kriter kaynağı | Kanıt no | Değerlendiren |
|---|---|---|---|---|
| Köprü ve kaynaklar | … | … | … | … |
| Ray ve başlık arabaları | … | … | … | … |
| Tambur ve halat | … | … | … | … |
| Kanca ve blok | … | … | … | … |
| Kumanda ve sınırlar | … | … | … | … |
| Fren ve yük davranışı | … | … | … | … |
Şablon C — Düzeltme takibi
| Bulgu no | Yapılacak işlem | Sorumlu | Hedef tarih | Doğrulama / kapanış kanıtı |
|---|---|---|---|---|
| … | … | … | … | … |
| … | … | … | … | … |
Sık sorulan sorular
Köprülü vinç ile caraskal aynı raporda mıdır?
Kapsam açıkça tanımlanmalıdır. Caraskal kaldırma ünitesidir; köprü, araba ve yürüyüş yolu bütün sistemin diğer parçalarıdır. Sadece ünitenin kontrolü bu parçaları kapsamaz.
Sehim için tek bir sınır kullanılabilir mi?
Hayır. Açıklık, tasarım, deney yöntemi ve uygulanabilir kriter birlikte değerlendirilir; her vinç için aynı oran kabul sınırı yapılamaz.
Kontrol öncesi hangi belgeler hazırlanır?
Ürün etiketi ve seri numarası, kullanım kılavuzu, uygunluk beyanı, önceki raporlar, bakım/onarım kayıtları ve varsa kurulum projesi hazırlanır. Eksik belgeler ve kontrol kapsamına etkisi kayda alınır.
Kontrol aralığı nasıl belirlenir?
Bu ekipman ailesinin EK-III kapsamındaki ilgili satırlarında, standardın süre belirlemediği durumda genel planlama üst sınırı 1 yıldır. Daha kısa süre gerektiren kullanım koşulları ve ilgili standart hükümleri dikkate alınır. Kurulum değişikliği, önemli onarım, kaza veya güvenliği etkileyen olaylar için takvimden bağımsız kontrol ihtiyacı değerlendirilir.
Bu rehber resmî kontrol raporu yerine geçer mi?
Hayır. Rehber ve örnek tablolar bilgilendirme ve hazırlık içindir. Ekipmanın uygunluk kararı yerinde değerlendirme ve geçerli kriterlerle yetkili kişi tarafından verilir.
Teknik terimler
- Köprü: iki yürüyüş yolu arasında uzanan taşıyıcı bölüm
- Başlık arabası: köprüyü ray üzerinde taşıyan tekerlekli uç bölüm
- Sehim: belirli yük ve konum altında ölçülen yer değiştirme
İlgili teknik rehberler
- Portal ve Yarı Portal Vinçlerin Periyodik Kontrolü
- Caraskalların Periyodik Kontrolü
- Monoray Sistemlerinin Periyodik Kontrolü
- Kaldırma Aksesuarlarının Periyodik Kontrolü
Kontrol planlaması için bilgi paylaşımı
Köprülü vinç için kontrol planlamasında ekipman sayısı, marka/model, kapasite, çalışma ortamı, kurulum durumu ve son rapor bilgilerini hazırlayın. SÖZTEK ile kapsam görüşmesinde özel ataşmanları, erişim ihtiyaçlarını ve planlanan duruşu belirtin. Hizmetin kapsamı ve uygulanabilir yetki şartları ekipman sınıfına göre netleştirilmelidir.
Kaynaklar ve sürüm notu
- İş Ekipmanları Yönetmeliği — konsolide metin
- ÇSGB — 23 Aralık 2025 değişikliği ve değişen EK-III hükümleri
- ÇSGB — ekipmana özgü rapor ve kriter portalı
- Adalet Bakanlığı sunucusundaki 4 Aralık 2025 tarihli yönetmelik kopyası — tarihsel temel
- EUR-Lex — makine standartları referans listesi (2023 kararı; baskı güncelliği için konsolide sürüm izlenir)
- TSE — standart erişimi ve ulusal karşılık teyidi
- ISO 4309:2017 — çelik tel halat kapsamı
- ISO 9927-5:2017 — köprülü ve portal kren muayenesi
Hazırlanma tarihi: 12 Eylül 2026. Kaynak incelemesi resmî açık sayfalar ve katalog kapsamlarıyla sınırlıdır. Konsolide mevzuat ve Bakanlık kriter portalına doğrudan erişim bu çalışmada zaman aşımına uğramıştır; Aralık 2025 öncesi temel metin, 23 Aralık 2025 tarihli resmî değişiklik açıklamasıyla birlikte değerlendirilmiştir. Daha sonraki tüm değişikliklerin bulunmadığı ve her standardın son TS baskısının doğrulandığı iddia edilmez. Yayın öncesinde konu uzmanı bu noktaları ve sayısal kriterleri doğrulamalıdır.
İş ekipmanlarının güvenli kullanımını sağlamak, mevzuat yükümlülüklerini yerine getirmek ve işletme risklerini azaltmak için sahada ölçüm, kontrol ve raporlama süreçlerini tek akışta yürütüyoruz.
