Kanal ve hendek kazıcı, zincirli veya tekerlekli kesiciyle sürekli dar kazı oluşturan trençer grubudur. Günlük dilde kazıcı sözcüğü ekskavatör için de kullanılır; bu rehber trençere odaklanır. Hidrolik ekskavatör ve ön arka kepçeli bekoloder farklı sayfalarda ele alınır.
Kanal ve hendek kazıcılar kontrolünde öncelik, güvenliği etkileyen mekanik ve kumanda işlevlerini gerçek çalışma konfigürasyonunda değerlendirmektir. Bu rehber; işletme sorumluları, bakım ekipleri ve kontrol hazırlığı yapan teknik personel için kapsam, kontrol noktaları ve kayıt örnekleri sunar.

Şema ölçekli imalat çizimi değildir. Makine ailesini ve kontrol odağını anlatır; modelin teknik çizimi yerine kullanılmaz.
Kontrol kapsamı ve standart seçimi
Ön eşleştirme: Trençerler. Teknik başvuru aileleri: TS EN 474-1 ve TS EN 474-10; ISO 20474-1 ve ISO 20474-10. Genel bölüm ile makineye özgü bölüm birlikte ele alınır. Bir ürün güvenliği standardının adı, tek başına bütün periyodik kontrol yöntemini veya makinenin uygunluğunu belirlemez.
Dayanak | Nasıl kullanılır |
|---|---|
EK-III ve güncel Bakanlık dokümanları | Ekipman grubu, kontrol usulü ve varsa zorunlu kriterler belirlenir. |
TS EN 474-1 ve TS EN 474-10; ISO 20474-1 ve ISO 20474-10 | Makinenin türü, imal tarihi ve uygulanabilir baskı doğrulanır. |
Üretici kılavuzu ve teknik kayıtlar | Model, ataşman, deneme koşulu ve sayısal kabul sınırları eşleştirilir. |
Standartların tam metni bu rehbere aktarılmamıştır. Tablo, ilgili aileleri gösterir; TS kabulü, yürürlük durumu, tadiller ve ürüne uygulanabilir baskı kontrol tarihinde doğrulanmalıdır. Kaynaklardaki yabancı rehberler teknik açıklama içindir; Türkiye mevzuatı yerine kullanılmaz.
Kontrol dönemi ve bakım ayrımı
İlgili Tablo-6 satırında standartta süre belirtilmiyorsa bir yıllık dönem bulunur. İlgili standardın öngördüğü süreler ve kullanım koşulları dikkate alınır. Fiili makine tipiyle satır eşleştirmesi kontrol planında gösterilir.
İşletme, çalışma saati ve çevre koşullarını bakım planında izler. Güvenliği etkileyen hasar, önemli onarım veya kullanım değişikliğinde bir sonraki takvim tarihini beklemek doğru değildir; gerekli ilave değerlendirme planlanır. Operatörün kullanım öncesi kontrolü, servis bakımı ve yetkili kişinin periyodik kontrolü farklı kayıtlardır.
Kontrol için saha hazırlığı
Model ve seri numarası, kullanım kılavuzu, mevcut uygunluk beyanı, önceki raporlar ve onarım kayıtları hazır bulundurulur. Makine temiz ve incelenebilir durumda sunulur. Yetkin operatör, uygun test alanı ve gerekiyorsa servis desteği önceden planlanır. Tehlikeli alana giriş sınırlandırılır; güvenli yapılamayan deney sırf listeyi tamamlamak için uygulanmaz.
Ekipmana özgü teknik kontrol noktaları
Kesici zincir ve dişler birlikte incelenir
Diş tutucuları, bağlantı elemanları, zincir ve tahrik dişlisi gözden geçirilir. Eksik diş yalnızca kazı verimini etkilemez; düzensiz yüklenme ve parça fırlaması tehlikesi yaratabilir. Aşınma ve gerginlik, ürünün ölçüm yöntemiyle değerlendirilir.
Kazıcı bomun hareket alanı korunur
Bom kaldırma bağlantıları ve hortumlar incelenir. Derinlik ayarı ve taşıma konumunun davranışı güvenli alanda gözlenir. Kazıcı organın altına girilerek hareket denemesi yapılmaz; bakım için mekanik destek ve enerji izolasyonu uygulanır.
Malzeme boşaltma düzeni ikinci risk bölgesidir
Helezon veya bantlı tahliye, kesiciden ayrı değerlendirilir. Koruyucular, erişim aralıkları ve duruş davranışı incelenir. Operatör kesiciye odaklanırken yan taraftaki tahliye bölgesine personel yaklaşması önlenmelidir.
Yeraltı hatları kazıdan önce belirlenir
Enerji, gaz, su ve iletişim hatlarına ilişkin saha bilgisi doğrulanır. Teknik olarak uygun bir trençer, bilinmeyen hatların bulunduğu yerde güvenli kazı garantisi vermez. Hat araştırması, çalışma izni ve kazı planı kontrol hazırlığından ayrı ama ilişkili kayıtlardır.
Uzaktan ve yaya kumandalı tipler ayrılır
Yaya kumandalı makinede operatör konumu, geri hareket ve kumanda bırakıldığında davranış değerlendirilir. Uzaktan kumandalı tipte haberleşme kaybı için üreticinin prosedürü izlenir. Bir modelin güvenlik düzeni başka modele varsayımla aktarılmaz.
Taşıma sırasında kesici sabitlenir
Bomun toplanması, kilitler ve römork veya taşıyıcıya bağlama noktaları gözden geçirilir. Nakliye hazırlığındaki eksiklikler çalışma işlevinden ayrı yazılır. Bağlama yöntemi ve kapasitesi için taşıma planı gerekir; rastgele gövde noktası bağlama gözü sayılmaz.
Deney ve ölçümün kayıt altına alınması
e yöntem, çalışma konfigürasyonu ve kabul ölçütü belirlenir. Ölçüm varsa cihaz kimliği, uygunluğu ve sonuç birimi kaydedilir. Veri bulunmadan basınç, yük katsayısı, durma mesafesi veya boşluk limiti üretilmez. Şüpheli yapısal bulgu için gerekli ilave inceleme belirlenir; bütün makinelere koşulsuz aynı tahribatsız muayene yöntemi atanmaz.
Sahadan örnek değerlendirme
Kanal kazıcının tahliye helezonu muhafazası sökülmüşse kesici zincirin sağlam olması genel uygunluk için yeterli değildir. İlgili tehlike giderilene kadar kullanım güvenli biçimde sınırlandırılır. Bu örnek gerçek bir muayene sonucu değil, bulgunun nasıl ele alınacağını açıklayan teknik senaryodur.
Düzenlenebilir kayıt şablonları
Aşağıdaki tablolar işletme hazırlığı ve bulgu takibi içindir. Resmî periyodik kontrol raporu değildir. Güvenlik sonucu ve kusur derecesi, uygulanabilir kriterlere göre yetkili kişi tarafından belirlenir.
Şablon A Ekipman ve konfigürasyon kaydı
Alan | Kayıt |
|---|---|
Makine ve alt tür | |
Marka model ve seri numarası | |
İmal yılı ve çalışma saati | |
Ataşman ve yardımcı üniteler | |
Kılavuz ve önceki rapor referansı | |
Kontrol yeri ve sorumlu kişi |
Şablon B Teknik bulgu kaydı
Kontrol odağı | Gözlem ve ölçüm | Kriter ve kanıt |
|---|---|---|
Kazıcı zincir | ||
Kesici diş | ||
Muhafaza | ||
Malzeme helezonu | ||
Yeraltı hatları | ||
Taşıma kilidi |
Şablon C Düzeltici işlem takibi
Bulgu ve konum | İşlem ve sorumlu | Doğrulama ve tarih |
|---|---|---|
| ||
| ||
|
Sık sorulan sorular
Trençer ile ekskavatör aynı makine midir
Hayır. Trençer genellikle zincirli veya döner kesiciyle sürekli kanal açar. Ekskavatörün bom ve kepçe çevrimi farklı bir çalışma düzenidir.
Kanal kazıcıda eksik kesici diş yalnız performans sorunu mu
Hayır. Düzensiz yüklenme ve parça fırlaması gibi güvenlik etkileri de değerlendirilir. Üretici kriteri esas alınır.
Trençer zincir gerginliği makine çalışırken ayarlanır mı
Ayar, üreticinin güvenli bakım prosedüründe ve gerekli enerji izolasyonuyla yapılır. Hareketli zincire yaklaşarak ayar yapılmaz.
Kanal kazıcı raporu yeraltı hatlarının güvenliğini doğrular mı
Hayır. Hat araştırması ve kazı izni ayrı saha süreçleridir. Makine kontrolü bilinmeyen hatların yerini belirlemez.
Yaya kumandalı trençerde neye özellikle bakılır
Operatör konumu, geri hareket riski, kumanda bırakıldığında davranış ve kesiciye erişim önlemleri makinenin tasarımına göre değerlendirilir.
Kontrol talebi için gerekli bilgiler
SÖZTEK'e kanal ve hendek kazıcılar için kapsam talebi iletirken makine modeli, seri numarası, bulunduğu il ve ilçe, ataşmanlar ve kullanım amacı paylaşılmalıdır. Böylece gerekli saha hazırlığı ve kontrol kapsamı teklif öncesinde belirlenebilir. Bu rehber, belirli bir makine için uygunluk kararı veya hizmet yetkisi belgesi değildir.
İlgili teknik rehberler
Bekoloder Kazıcı Yükleyici Periyodik Kontrolü
Delici İş Makinelerinin Periyodik Kontrolü
Kaynaklar
İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-6 esas metni
ÇSGB 23 Aralık 2025 değişiklik açıklaması
ISO toprak hareketi makineleri kataloğu
Esas metin bağlantısı 23 Aralık 2025 değişikliğinden önceki nüshadır; değişiklik açıklamasıyla birlikte okunmalıdır. Uygulama öncesi güncel konsolide mevzuat ve Bakanlığın ekipmana özgü kriterleri kontrol edilir. Rehber hazırlama tarihi 14 Eylül 2026; yayın tarihi siteye eklendiği tarihtir.
