Delici iş makineleri kaya, zemin veya yapı içinde delik açmak için dönme, darbe ya da bunların birleşimini kullanır. Sondaj ünitesi, kaya delicisi ve ankraj makinesinin tahrik ve besleme düzeni farklı olabilir. Kontrol, delme takımını, taşıyıcıyı, mastı ve yardımcı sistemleri makinenin gerçek işlevine göre kapsar.
Delici iş makineleri periyodik kontrolünde öncelik, güvenliği etkileyen mekanik ve kumanda işlevlerini gerçek çalışma konfigürasyonunda değerlendirmektir. Bu rehber; işletme sorumluları, bakım ekipleri ve kontrol hazırlığı yapan teknik personel için kapsam, kontrol noktaları ve kayıt örnekleri sunar.

Şema ölçekli imalat çizimi değildir. Makine ailesini ve kontrol odağını anlatır; modelin teknik çizimi yerine kullanılmaz.
Kontrol kapsamı ve standart seçimi
Ön eşleştirme: Sondaj makinaları; alt tür eşleştirmesi gerekir. Teknik başvuru aileleri: TS EN 16228 serisi; makine işlevine uygun özel bölüm. Genel bölüm ile makineye özgü bölüm birlikte ele alınır. Bir ürün güvenliği standardının adı, tek başına bütün periyodik kontrol yöntemini veya makinenin uygunluğunu belirlemez.
Dayanak | Nasıl kullanılır |
|---|---|
EK-III ve güncel Bakanlık dokümanları | Ekipman grubu, kontrol usulü ve varsa zorunlu kriterler belirlenir. |
TS EN 16228 serisi; makine işlevine uygun özel bölüm | Makinenin türü, imal tarihi ve uygulanabilir baskı doğrulanır. |
Üretici kılavuzu ve teknik kayıtlar | Model, ataşman, deneme koşulu ve sayısal kabul sınırları eşleştirilir. |
Standartların tam metni bu rehbere aktarılmamıştır. Tablo, ilgili aileleri gösterir; TS kabulü, yürürlük durumu, tadiller ve ürüne uygulanabilir baskı kontrol tarihinde doğrulanmalıdır. Kaynaklardaki yabancı rehberler teknik açıklama içindir; Türkiye mevzuatı yerine kullanılmaz.
Kontrol dönemi ve bakım ayrımı
İlgili Tablo-6 satırında standartta süre belirtilmiyorsa bir yıllık dönem bulunur. İlgili standardın öngördüğü süreler ve kullanım koşulları dikkate alınır. Fiili makine tipiyle satır eşleştirmesi kontrol planında gösterilir.
İşletme, çalışma saati ve çevre koşullarını bakım planında izler. Güvenliği etkileyen hasar, önemli onarım veya kullanım değişikliğinde bir sonraki takvim tarihini beklemek doğru değildir; gerekli ilave değerlendirme planlanır. Operatörün kullanım öncesi kontrolü, servis bakımı ve yetkili kişinin periyodik kontrolü farklı kayıtlardır.
Kontrol için saha hazırlığı
Model ve seri numarası, kullanım kılavuzu, mevcut uygunluk beyanı, önceki raporlar ve onarım kayıtları hazır bulundurulur. Makine temiz ve incelenebilir durumda sunulur. Yetkin operatör, uygun test alanı ve gerekiyorsa servis desteği önceden planlanır. Tehlikeli alana giriş sınırlandırılır; güvenli yapılamayan deney sırf listeyi tamamlamak için uygulanmaz.
Ekipmana özgü teknik kontrol noktaları
Döner takım erişim riski oluşturur
Tij, kavrama ve döner başlık çevresindeki koruyucular incelenir. Varsa korumayla ilişkili kumanda ve sınırlı çalışma düzeni üreticinin prosedüründe değerlendirilir. Koruyucu sökülerek tam hızda çalıştırma kontrol yöntemi değildir. Operatörün takım bölgesine girmesi güvenli duruşla yönetilir.
Mast ve taşıyıcı bağlantısı yük aktarır
Mast mafsalları, kaldırma silindiri ve kilitler incelenir. Taşıma ile çalışma konumları ayrı gözlenir. Zeminin yeterliliği ve makinenin izin verilen eğimi kurulum planının parçasıdır. Deneme için varsayımsal bir genel eğim sınırı kullanılmaz.
Besleme düzeni beklenmedik hareket açısından incelenir
Zincir, halat, kızak veya silindirle çalışan besleme mekanizması tipine göre değerlendirilir. Gevşek bağlantı, aşınma ve duruş davranışı kaydedilir. Hareketli kızak altında veya tijin düşebileceği doğrultuda personel bulunmaz.
Tij değişimi ayrı bir çalışma aşamasıdır
Tij tutucu, sıkma düzeneği ve varsa otomatik magazin kontrol edilir. Normal delme sırasında görülmeyen sıkışma noktaları değişim aşamasında ortaya çıkabilir. Elle müdahalenin gerektiği yerler üretici talimatı ve saha yöntemiyle birlikte ele alınır.
Toz ve basınçlı akışkan sistemleri ayrılır
Toz toplama ya da suyla bastırma donanımı ve hortum bağlantıları incelenir. Kompresör veya hava tankı bulunması halinde bunların kontrol kapsamı ayrıca belirlenir. Delici ünitenin raporu, bağımsız basınçlı ekipmanın bütün kontrollerinin yapıldığı anlamına gelmez.
Yeraltı ve enerji hatları saha hazırlığında belirlenir
Makinenin teknik durumu iyi olsa da bilinmeyen bir hatta delme yapılması güvenli değildir. Hat bilgisi, çalışma izni ve alan ayrımı kontrol hazırlığında ele alınır. Bu saha koşulları makinenin ürün standardı kapsamında bir imalat kusuru gibi yazılmaz.
Deney ve ölçümün kayıt altına alınması

Deneme öncesinde yöntem, çalışma konfigürasyonu ve kabul ölçütü belirlenir. Ölçüm varsa cihaz kimliği, uygunluğu ve sonuç birimi kaydedilir. Veri bulunmadan basınç, yük katsayısı, durma mesafesi veya boşluk limiti üretilmez. Şüpheli yapısal bulgu için gerekli ilave inceleme belirlenir; bütün makinelere koşulsuz aynı tahribatsız muayene yöntemi atanmaz.
Sahadan örnek değerlendirme
Tij değişiminde tutucunun parçayı güvenilir biçimde kavramadığı görülürse değişim çevrimi durdurulur. Kavrama yüzeyleri ve kumanda düzeni incelenir; personelin elle tutması çözüm olarak kabul edilmez. Bu örnek gerçek bir muayene sonucu değil, bulgunun nasıl ele alınacağını açıklayan teknik senaryodur.
Düzenlenebilir kayıt şablonları
Aşağıdaki tablolar işletme hazırlığı ve bulgu takibi içindir. Resmî periyodik kontrol raporu değildir. Güvenlik sonucu ve kusur derecesi, uygulanabilir kriterlere göre yetkili kişi tarafından belirlenir.
Şablon A Ekipman ve konfigürasyon kaydı
Alan | Kayıt |
|---|---|
Makine ve alt tür | |
Marka model ve seri numarası | |
İmal yılı ve çalışma saati | |
Ataşman ve yardımcı üniteler | |
Kılavuz ve önceki rapor referansı | |
Kontrol yeri ve sorumlu kişi |
Şablon B Teknik bulgu kaydı
Kontrol odağı | Gözlem ve ölçüm | Kriter ve kanıt |
|---|---|---|
Mast | ||
Döner takım | ||
Tij tutucu | ||
Besleme zinciri | ||
Stabilite | ||
Toz bastırma |
Şablon C Düzeltici işlem takibi
Bulgu ve konum | İşlem ve sorumlu | Doğrulama ve tarih |
|---|---|---|
| ||
| ||
|
Sık sorulan sorular
Delici makinede tij koruyucusu neden önemlidir
Dönen takıma dolanma ve sıkışma riskini azaltır. Koruyucu ve ilişkili güvenlik işlevleri makinenin tasarımına göre birlikte değerlendirilir.
Sondaj makinesinin kompresörü aynı raporla kapanır mı
Kompresör ve basınçlı donanımın uygulanabilir kapsamı ayrıca belirlenmelidir. Delme işlevinin kontrol edilmesi bu kontrolleri kendiliğinden kapsamaz.
Tij magazini kontrol sırasında denenir mi
Makinede bulunuyorsa güvenli alan oluşturularak üretici prosedürüne göre değerlendirilir. Tij değişimi, normal delme hareketinden ayrı riskler taşır.
Mastın taşıma kilidi delme güvenliğini etkiler mi
Taşıma güvenliği için ayrı öneme sahiptir. Çalışma konumundaki bağlantı ve destek kontrolleriyle birlikte fakat ayrı işlev olarak kaydedilir.
Toz toplama sistemi çalışmayan delici yalnız mekanik açıdan uygun sayılır mı
Eksiklik kapsam dışı bırakılarak genel uygunluk verilmemelidir. Donanımın görevi ve kullanım koşulları değerlendirilir; maruziyet ölçümü ihtiyacı ayrıca belirlenir.
Kontrol talebi için gerekli bilgiler
SÖZTEK'e delici iş makineleri için kapsam talebi iletirken makine modeli, seri numarası, bulunduğu il ve ilçe, ataşmanlar ve kullanım amacı paylaşılmalıdır. Böylece gerekli saha hazırlığı ve kontrol kapsamı teklif öncesinde belirlenebilir. Bu rehber, belirli bir makine için uygunluk kararı veya hizmet yetkisi belgesi değildir.
İlgili teknik rehberler
Özel Amaçlı İş Makinelerinin Kontrolü
Zemin İyileştirme Makinelerinin Kontrolü
Kaynaklar
İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-6 esas metni
ÇSGB 23 Aralık 2025 değişiklik açıklaması
AB makine standartları listesi
Esas metin bağlantısı 23 Aralık 2025 değişikliğinden önceki nüshadır; değişiklik açıklamasıyla birlikte okunmalıdır. Uygulama öncesi güncel konsolide mevzuat ve Bakanlığın ekipmana özgü kriterleri kontrol edilir. Rehber hazırlama tarihi 14 Eylül 2026; yayın tarihi siteye eklendiği tarihtir.
