Ekskavatör kontrolü; yürüyüş takımı, döner üst yapı, bom, arm ve kepçe grubunun güvenlik durumunu inceler. Paletli, lastik tekerlekli ve mini ekskavatörlerde aynı temel tehlikeler bulunabilir; ancak destek, direksiyon ve yürüyüş düzenleri farklıdır. Kırıcı, kavrayıcı ve kaldırma amaçlı kullanım ayrıca tanımlanmalıdır.
Ekskavatör kontrolünde öncelik, güvenliği etkileyen mekanik ve kumanda işlevlerini gerçek çalışma konfigürasyonunda değerlendirmektir. Bu rehber; işletme sorumluları, bakım ekipleri ve kontrol hazırlığı yapan teknik personel için kapsam, kontrol noktaları ve kayıt örnekleri sunar.

Şema ölçekli imalat çizimi değildir. Makine ailesini ve kontrol odağını anlatır; modelin teknik çizimi yerine kullanılmaz.
Kontrol kapsamı ve standart seçimi
Ön eşleştirme: Hidrolik kazıcılar. Teknik başvuru aileleri: TS EN 474-1 ve TS EN 474-5; ISO 20474-1 ve ISO 20474-5. Genel bölüm ile makineye özgü bölüm birlikte ele alınır. Bir ürün güvenliği standardının adı, tek başına bütün periyodik kontrol yöntemini veya makinenin uygunluğunu belirlemez.
Dayanak | Nasıl kullanılır |
|---|---|
EK-III ve güncel Bakanlık dokümanları | Ekipman grubu, kontrol usulü ve varsa zorunlu kriterler belirlenir. |
TS EN 474-1 ve TS EN 474-5; ISO 20474-1 ve ISO 20474-5 | Makinenin türü, imal tarihi ve uygulanabilir baskı doğrulanır. |
Üretici kılavuzu ve teknik kayıtlar | Model, ataşman, deneme koşulu ve sayısal kabul sınırları eşleştirilir. |
Standartların tam metni bu rehbere aktarılmamıştır. Tablo, ilgili aileleri gösterir; TS kabulü, yürürlük durumu, tadiller ve ürüne uygulanabilir baskı kontrol tarihinde doğrulanmalıdır. Kaynaklardaki yabancı rehberler teknik açıklama içindir; Türkiye mevzuatı yerine kullanılmaz.
Kontrol dönemi ve bakım ayrımı
İlgili Tablo-6 satırında standartta süre belirtilmiyorsa bir yıllık dönem bulunur. İlgili standardın öngördüğü süreler ve kullanım koşulları dikkate alınır. Fiili makine tipiyle satır eşleştirmesi kontrol planında gösterilir.
İşletme, çalışma saati ve çevre koşullarını bakım planında izler. Güvenliği etkileyen hasar, önemli onarım veya kullanım değişikliğinde bir sonraki takvim tarihini beklemek doğru değildir; gerekli ilave değerlendirme planlanır. Operatörün kullanım öncesi kontrolü, servis bakımı ve yetkili kişinin periyodik kontrolü farklı kayıtlardır.
Kontrol için saha hazırlığı
Model ve seri numarası, kullanım kılavuzu, mevcut uygunluk beyanı, önceki raporlar ve onarım kayıtları hazır bulundurulur. Makine temiz ve incelenebilir durumda sunulur. Yetkin operatör, uygun test alanı ve gerekiyorsa servis desteği önceden planlanır. Tehlikeli alana giriş sınırlandırılır; güvenli yapılamayan deney sırf listeyi tamamlamak için uygulanmaz.
Ekipmana özgü teknik kontrol noktaları
Hızlı bağlantı kilidi kritik bir kontrol noktasıdır
Kepçenin kilitlenme yöntemi, pimler ve varsa ikincil tutma düzeni incelenir. Kabindeki gösterge tek başına bağlantının mekanik olarak doğru oturduğunu kanıtlamaz. İşlev doğrulaması üreticinin prosedürüyle ve boşaltılmış alanda yapılır; kepçe altında kimse bulunmaz.
Döner üst yapı çevresinde sıkışma riski vardır
Karşı ağırlığın süpürdüğü alan ile sabit yapıların konumu birlikte değerlendirilir. Dönüş freni, olağandışı boşluk ve ses gözlenir. Kamera veya ayna, fiziksel ayrım ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Saha sınırları ile makineye ait teknik kusurlar ayrı kayıtlarla izlenir.
Bom ve arm üzerindeki hasar kaynağı araştırılır
Kaynak çevreleri, pim yuvaları, silindir kulakları ve daha önce onarılan bölgeler incelenir. Boya çatlağı tek başına metal çatlağı kanıtı değildir; buna karşılık çatlak şüphesi boyanarak kapatılamaz. Gerekiyorsa uygun tahribatsız muayene yöntemi uzman tarafından seçilir.
Yürüyüş takımı modele göre ele alınır
Palet gerginliği, pabuçlar, makaralar ve tahrik dişlisi üretici verileriyle değerlendirilir. Lastik tekerlekli makinelerde fren, lastik durumu ve varsa destek ayakları öne çıkar. Aynı kontrol listesinde uygulanmayan satırlar gerekçesiyle işaretlenir.
Hortum yerleşimi bütün hareket boyunca önemlidir
Kırıcı hattı ve diğer yardımcı hatların bağlantıları, sürtünmesi ve hareket sırasında gerilmesi incelenir. Hortumun park konumunda rahat görünmesi, tam hareket alanında güvenli olduğu anlamına gelmez. Deneme, insanları hareket alanından uzak tutan kontrollü koşullarda yürütülür.
Kazı ve kaldırma işlevleri karıştırılmaz
Askılı yükle kullanım düşünülüyorsa üreticinin buna izin vermesi, uygun kaldırma noktası ve ilgili kapasite bilgileri aranır. Kepçe hacmi kaldırma kapasitesi değildir. Kaldırma donanımı ve aksesuarların ilave kontrol ihtiyacı ayrı belirlenir; kazı makinesine genel vinç test katsayısı uygulanmaz.
Deney ve ölçümün kayıt altına alınması

Deneme öncesinde yöntem, çalışma konfigürasyonu ve kabul ölçütü belirlenir. Ölçüm varsa cihaz kimliği, uygunluğu ve sonuç birimi kaydedilir. Veri bulunmadan basınç, yük katsayısı, durma mesafesi veya boşluk limiti üretilmez. Şüpheli yapısal bulgu için gerekli ilave inceleme belirlenir; bütün makinelere koşulsuz aynı tahribatsız muayene yöntemi atanmaz.
Sahadan örnek değerlendirme
Yeni takılmış bir kepçede bağlantı göstergesi normal görünmesine rağmen pim oturması belirsizse çalışma durdurulur. Sorun giderilip üreticinin kilit doğrulaması tamamlanmadan denemeye başlanmaz. Bu örnek gerçek bir muayene sonucu değil, bulgunun nasıl ele alınacağını açıklayan teknik senaryodur.
Düzenlenebilir kayıt şablonları
Aşağıdaki tablolar işletme hazırlığı ve bulgu takibi içindir. Resmî periyodik kontrol raporu değildir. Güvenlik sonucu ve kusur derecesi, uygulanabilir kriterlere göre yetkili kişi tarafından belirlenir.
Şablon A Ekipman ve konfigürasyon kaydı
Alan | Kayıt |
|---|---|
Makine ve alt tür | |
Marka model ve seri numarası | |
İmal yılı ve çalışma saati | |
Ataşman ve yardımcı üniteler | |
Kılavuz ve önceki rapor referansı | |
Kontrol yeri ve sorumlu kişi |
Şablon B Teknik bulgu kaydı
Kontrol odağı | Gözlem ve ölçüm | Kriter ve kanıt |
|---|---|---|
Hızlı bağlantı | ||
Dönüş alanı | ||
Bom ve arm | ||
Palet takımı | ||
Görüş | ||
Ataşman uyumu |
Şablon C Düzeltici işlem takibi
Bulgu ve konum | İşlem ve sorumlu | Doğrulama ve tarih |
|---|---|---|
| ||
| ||
|
Sık sorulan sorular
Ekskavatörde hızlı bağlantı göstergesinin yanması yeterli mi
Hayır. Gösterge, mekanik oturma ve kilitlemenin doğrulanmasının yerine geçmez. Bağlantı tipi için üreticinin belirlediği kontrol adımları izlenmelidir.
Mini ekskavatörler bu rehberin kapsamında mı
Evet, hidrolik kazıcı olarak temel kapsam içindedir. Koruyucu yapı, yürüyüş ve erişim ayrıntıları modelin tasarımına göre değişir; büyük makine kriterleri doğrudan kopyalanmaz.
Ekskavatörle askılı yük taşınabilir mi
Ancak üreticinin izin verdiği donanım ve kullanım şartları sağlanıyorsa değerlendirilebilir. Uygun kaldırma noktası, kapasite verisi ve ilave güvenlik donanımı doğrulanmadan bu kullanım varsayılmaz.
Kırıcı takılı ekskavatörde hangi ilave noktalar incelenir
Kırıcı bağlantısı, hidrolik hatların uyumu, hortum koruması ve taşıyıcıya aktarılan titreşimle ilişkili bağlantılar incelenir. Denenen kırıcı raporda tanımlanır.
Üst yapının dönüşünde duyulan ses doğrudan rulman arızası mı
Tek başına sesle kesin teşhis konulmaz. Yağlama, bağlantılar, boşluk ve hareket koşulları birlikte incelenir; gerekirse servis incelemesiyle bulgu doğrulanır.
Kontrol talebi için gerekli bilgiler
SÖZTEK'e ekskavatör için kapsam talebi iletirken makine modeli, seri numarası, bulunduğu il ve ilçe, ataşmanlar ve kullanım amacı paylaşılmalıdır. Böylece gerekli saha hazırlığı ve kontrol kapsamı teklif öncesinde belirlenebilir. Bu rehber, belirli bir makine için uygunluk kararı veya hizmet yetkisi belgesi değildir.
İlgili teknik rehberler
Bekoloder Kazıcı Yükleyici Periyodik Kontrolü
Delici İş Makinelerinin Periyodik Kontrolü
Kanal ve Hendek Kazıcıların Periyodik Kontrolü
Kaynaklar
İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-6 esas metni
ÇSGB 23 Aralık 2025 değişiklik açıklaması
ISO toprak hareketi makineleri kataloğu
Esas metin bağlantısı 23 Aralık 2025 değişikliğinden önceki nüshadır; değişiklik açıklamasıyla birlikte okunmalıdır. Uygulama öncesi güncel konsolide mevzuat ve Bakanlığın ekipmana özgü kriterleri kontrol edilir. Rehber hazırlama tarihi 14 Eylül 2026; yayın tarihi siteye eklendiği tarihtir.
