Forklift ve istif makinelerinde kontrol; çatallar, mast, zincirler, hidrolik devre, fren, direksiyon ve operatör koruma sistemlerini kapsar. Güvenli kapasite, yük merkezi ve kaldırma yüksekliğiyle ilişkilidir. Makinenin nominal tonajı her yük ve ataşman için geçerli değildir.
Kapsam ve ekipman türleri
Karşı ağırlıklı forklift, yaya kumandalı istif makinesi, reach truck ve değişken erişimli araçların sınıfları farklıdır. Tahrik biçimi, ataşman, mast tipi ve kapasite levhası kayıt altına alınır. Personel platformu kullanımı standart yük elleçleme senaryosuyla karıştırılmaz.
Sistem nasıl çalışır nereler kritik
Çatal topuğundaki aşınma ile uçlardaki yükseklik farkı farklı ölçümlerdir. Çatal kilitleri ve taşıyıcı plaka yükün güvenli konumunu etkiler. Ataşman eklenmesi hem kendi kütlesi hem de yük merkezini öne taşıması nedeniyle kalan kapasiteyi azaltabilir. Kapasite levhası gerçek ataşmanı kapsamalıdır. Hidrolik kaçak gözlemi, yükün istenmeyen alçalmasının değerlendirilmesiyle tamamlanır; yalnızca yağ eklemek sorunun giderildiğini göstermez.

Şema 1 — Ölçeksiz eğitim çizimi. Her üreticinin düzeni farklı olabilir; montaj detayı veya güvenli çalışma konfigürasyonu olarak kullanılmaz.
Mevzuat ve kontrol dönemi
Kontrol kapsamı, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ve güncel EK-III ekipman grubuyla eşleştirilir. Bakanlıkça yayımlanmış ekipmana özgü rapor ve kriter dokümanı varsa bu doküman dikkate alınır. Kontrol tarihinde geçerli sürüm temin edilmelidir. ÇSGB değişiklik açıklaması.
Bu ekipman ailesinin EK-III kapsamındaki ilgili satırlarında, standardın süre belirlemediği durumda genel planlama üst sınırı 1 yıldır. Daha kısa süre gerektiren kullanım koşulları ve ilgili standart hükümleri dikkate alınır. Kurulum değişikliği, önemli onarım, kaza veya güvenliği etkileyen olaylar için takvimden bağımsız kontrol ihtiyacı değerlendirilir.
Bakım, operatörün kullanım öncesi kontrolü ve periyodik kontrol birbirini tamamlar. Bakım kaydı ekipmanın o tarihte hangi işlemlerden geçtiğini gösterir; uygunluk değerlendirmesinin kapsamını kendiliğinden oluşturmaz.
Hangi standart ne için kullanılır
Referans ailesi | Bu ekipmandaki rolü |
|---|---|
EN ISO 3691 serisi | Endüstriyel araçların ilgili ürün sınıfı |
FEM 4.004 | Endüstriyel araçların periyodik muayene referansı |
ISO 5057 | Kullanımdaki çatal kollarının muayene ve onarımı |
EN 1459 serisi | Değişken erişimli engebeli arazi araçları için kapsam kontrolü |
Bu tablo bir kapsam haritasıdır. Ürün tasarım standardı ile periyodik muayene yöntemi aynı şey değildir. TS/TS EN ulusal karşılığı, baskı yılı, yürürlük ve geçiş hükümleri kontrol tarihinde TSE kataloğu ve ilgili mevzuattan doğrulanmalıdır. Standartların ücretli tam metinleri çoğaltılmamıştır; bu rehber tam standardın yerine geçmez. Standart başlıkları için resmî referans listesi.
Kontrol öncesi hazırlık
İşletme ekipmanın kimliğini, konumunu ve kontrol kapsamını önceden paylaşır. Belgelerdeki seri numarası sahadaki ürünle eşleştirilir. Kullanım kılavuzu, kapasite bilgisi, önceki rapor, bakım kayıtları ve varsa montaj/proje verileri hazır tutulur. Yapılan değişiklikler, kaza veya aşırı yük olayları ayrıca bildirilir.
Kontrol alanı işletmeyle planlanır. Güvenli erişim, enerji izolasyonu, uygun operatör desteği ve uygulanacaksa tanımlı test yükü hazırlanır. Test yükünün gerçek değeri ve kullanılan ölçüm araçlarının izlenebilirliği kayıt altına alınır. Kapsam dışı veya erişilemeyen bölümler sonuçtan saklanmaz; hangi incelemenin neden yapılamadığı belirtilir.
Ayrıntılı kontrol matrisi
Kontrol bölümü | Teknik inceleme odağı | Kayda alınacak kanıt |
|---|---|---|
Çatal ve plaka | Aşınma, çatlak belirtisi, yükseklik farkı ve kilitler | Çatal kimliği ve referans ölçü |
Mast/zincir | Kızak, makara, zincir eşitliği ve bağlantılar | Mast kademesi ve ölçüm |
Hidrolik | Hortum, silindir, sızıntı ve kontrollü yük davranışı | Kaçak konumu; yük koşulu |
Fren/direksiyon | Servis-park freni, yönlendirme ve lastikler | Güvenli alanda fonksiyon sonucu |
Operatör koruması | Kemer/koruyucu yapı, kumanda ve görüş | Üretici donanımıyla karşılaştırma |
Kapasite/ataşman | Yük merkezi, kaldırma yüksekliği ve ataşman levhası | Kapasite tablosu ve ataşman seri numarası |
Bu matristeki başlıklar genel teknik inceleme odaklarıdır. Sayısal kabul ölçütü, üretici verisi veya geçerli kriter kaynağıyla eşleştirilir. Çatlak, aşınma veya boşluk için bütün ürünlere tek bir sınır verilmez. Ölçüm sonucu birimi ve ölçülen bölgeyle birlikte yazılır.

Kontrol süreci
Fonksiyon ve deney yaklaşımı
Muayene, fonksiyon deneyi ve yapısal bütünlüğe yönelik yük deneyi ayrı amaçlar taşır. Her kontroldeki yük deneyi ile azami üç yıllık dönem/önemli onarım sonrasında uygulanan kapsamın dayanağı EK-III 2.2.1 ve 2.2.1.1 üzerinden belirlenir. Genel katsayılar elle işletilen düzenlerde statik 1,5; diğerlerinde statik 1,25 ve dinamik 1,1 olarak tarif edilse de bunlar her makineye otomatik uygulanacak değerler değildir. Ekipmana özgü Bakanlık dokümanı, ilgili standart ve çalışma prensibi değerlendirilerek yetkili kişi test yükünü seçer. Gerçek konfigürasyon ve kapasite kaynağı rapora yazılır.
Kapasiteyi basit ters orantıyla yeniden hesaplamak üretici çizelgesinin yerine geçmez. Stabilite, mast ve ataşman sınırları birlikte belirleyicidir.
Deney sırasında anormal hareket, yük kayması, emniyet işlevi kaybı veya yapısal hasar belirtisi görülürse çalışma güvenli şekilde durdurulur. Kusuru bastırmak için güvenlik devreleri geçici olarak köprülenmez. Gerekli düzeltme ve yeniden değerlendirme kapsamı belirlenir.
Sahadan örnek senaryo
2,5 ton nominal kapasiteli bir forkliftin uzun ve öne taşan yükü kaldırması, yük 2,5 tondan hafif olsa da uygun olmayabilir. Gerçek yük merkezi, kaldırma yüksekliği ve ataşmanla uyumlu kapasite çizelgesi birlikte okunur.
Bu örnek, düşünme biçimini açıklayan kurgusal bir teknik senaryodur; SÖZTEK tarafından yapılmış bir muayene veya müşteri vakası olarak sunulmamaktadır.
Bulgular nasıl raporlanır
Bulgu; parça/konum, gözlem veya ölçüm, kullanılan kabul kaynağı ve teknik sonuçla ilişkilendirilir. “Kontrol edildi” ifadesi yerine neyin hangi yöntemle değerlendirildiği anlaşılır olmalıdır. Bir deneyin yapılmadığı durumda yapılmış gibi olumlu işaretleme kullanılmaz.
Resmî hafif/ağır kusur sınıflandırması yalnızca uygulanabilir Bakanlık kriterinde tanımlandığı kapsamda kullanılır. Bu sınıflandırmanın bulunmadığı ekipmana rehber üzerinden yeni kusur sınıfı atanmaz. Düzeltme kaydında sorumlu, işlem, tarih ve doğrulama kanıtı ilişkilendirilir. ÇSGB, EK-III 1.9.1 açıklaması.
Kullanılabilir hazırlık ve kayıt şablonları
Aşağıdaki boş tablolar kopyalanarak işletme hazırlık kaydı olarak kullanılabilir. Resmî muayene raporu, zorunlu Bakanlık formu veya onay belgesi değildir.
Şablon A Ekipman ve kapsam kartı
Alan | Doldurulacak bilgi |
|---|---|
İşletme / saha | … |
Üretici / model / seri no / imal yılı | … |
Ekipman türü / konfigürasyon | … |
Kapasite ve kapasite kaynağı | … |
Son kontrol / bakım / değişiklik | … |
Uygulanacak mevzuat ve standart baskısı | … |
Kontrole dahil / hariç bölümler | … |
İlgili belge ve fotoğraf numaraları | … |
Şablon B Teknik gözlem kaydı
Kontrol noktası | Gözlem / ölçüm ve birim | Kriter kaynağı | Kanıt no | Değerlendiren |
|---|---|---|---|---|
Çatal ve plaka | … | … | … | … |
Mast/zincir | … | … | … | … |
Hidrolik | … | … | … | … |
Fren/direksiyon | … | … | … | … |
Operatör koruması | … | … | … | … |
Kapasite/ataşman | … | … | … | … |
Şablon C Düzeltme takibi
Bulgu no | Yapılacak işlem | Sorumlu | Hedef tarih | Doğrulama / kapanış kanıtı |
|---|---|---|---|---|
… | … | … | … | … |
… | … | … | … | … |
Sık sorulan sorular
Teknik terimler
- Yük merkezi: yükün ağırlık merkezinin çatal yüzüne göre uzaklığı
- Mast: kaldırma hareketini kılavuzlayan dikey yapı
- Kalan kapasite: gerçek ataşman ve çalışma konumunda izin verilen kapasite
İlgili teknik rehberler
- Yükseltilebilen Seyyar İş Platformlarının Kontrolü
- Kaldırma Aksesuarlarının Periyodik Kontrolü
- Özel Kaldırma Sistemlerinin Periyodik Kontrolü
Kontrol planlaması için bilgi paylaşımı
Forklift ve istif makinesi için kontrol planlamasında ekipman sayısı, marka/model, kapasite, çalışma ortamı, kurulum durumu ve son rapor bilgilerini hazırlayın. SÖZTEK ile kapsam görüşmesinde özel ataşmanları, erişim ihtiyaçlarını ve planlanan duruşu belirtin. Hizmetin kapsamı ve uygulanabilir yetki şartları ekipman sınıfına göre netleştirilmelidir.
Kaynaklar ve sürüm notu
- İş Ekipmanları Yönetmeliği — konsolide metin
- ÇSGB — 23 Aralık 2025 değişikliği ve değişen EK-III hükümleri
- ÇSGB — ekipmana özgü rapor ve kriter portalı
- Adalet Bakanlığı sunucusundaki 4 Aralık 2025 tarihli yönetmelik kopyası — tarihsel temel
- EUR-Lex — makine standartları referans listesi (2023 kararı; baskı güncelliği için konsolide sürüm izlenir)
- TSE — standart erişimi ve ulusal karşılık teyidi
- ISO 5057:2022 — çatal kolları muayenesi
İş ekipmanlarının güvenli kullanımını sağlamak, mevzuat yükümlülüklerini yerine getirmek ve işletme risklerini azaltmak için sahada ölçüm, kontrol ve raporlama süreçlerini tek akışta yürütüyoruz.
