Damperli iş kamyonu periyodik kontrolünde taşıyıcı araç ile yükselen kasa mekanizması birlikte fakat ayrı işlevler olarak incelenir. Rijit kaya kamyonu, mafsallı dumper ve karayolu tipi damperli kamyon aynı ürün standardının bütün hükümlerine otomatik olarak tabi kabul edilmez. Kasa tipi, kullanım yeri ve taşıyıcının tasarımı raporda belirtilir.
Damperli iş kamyonları kontrolünde öncelik, güvenliği etkileyen mekanik ve kumanda işlevlerini gerçek çalışma konfigürasyonunda değerlendirmektir. Bu rehber; işletme sorumluları, bakım ekipleri ve kontrol hazırlığı yapan teknik personel için kapsam, kontrol noktaları ve kayıt örnekleri sunar.

Şema ölçekli imalat çizimi değildir. Makine ailesini ve kontrol odağını anlatır; modelin teknik çizimi yerine kullanılmaz.
Kontrol kapsamı ve standart seçimi
Ön eşleştirme: Damperli kamyonlar; ürün kapsamı ayrıca doğrulanır. Teknik başvuru aileleri: Toprak hareketi damperleri için TS EN 474-6 ve ISO 20474-6; karayolu üstyapısı için üretici ve uygulanabilir mevzuat. Genel bölüm ile makineye özgü bölüm birlikte ele alınır. Bir ürün güvenliği standardının adı, tek başına bütün periyodik kontrol yöntemini veya makinenin uygunluğunu belirlemez.
Dayanak | Nasıl kullanılır |
|---|---|
EK-III ve güncel Bakanlık dokümanları | Ekipman grubu, kontrol usulü ve varsa zorunlu kriterler belirlenir. |
Toprak hareketi damperleri için TS EN 474-6 ve ISO 20474-6; karayolu üstyapısı için üretici ve uygulanabilir mevzuat | Makinenin türü, imal tarihi ve uygulanabilir baskı doğrulanır. |
Üretici kılavuzu ve teknik kayıtlar | Model, ataşman, deneme koşulu ve sayısal kabul sınırları eşleştirilir. |
Standartların tam metni bu rehbere aktarılmamıştır. Tablo, ilgili aileleri gösterir; TS kabulü, yürürlük durumu, tadiller ve ürüne uygulanabilir baskı kontrol tarihinde doğrulanmalıdır. Kaynaklardaki yabancı rehberler teknik açıklama içindir; Türkiye mevzuatı yerine kullanılmaz.
Kontrol dönemi ve bakım ayrımı
İlgili Tablo-6 satırında standartta süre belirtilmiyorsa bir yıllık dönem bulunur. İlgili standardın öngördüğü süreler ve kullanım koşulları dikkate alınır. Fiili makine tipiyle satır eşleştirmesi kontrol planında gösterilir.
İşletme, çalışma saati ve çevre koşullarını bakım planında izler. Güvenliği etkileyen hasar, önemli onarım veya kullanım değişikliğinde bir sonraki takvim tarihini beklemek doğru değildir; gerekli ilave değerlendirme planlanır. Operatörün kullanım öncesi kontrolü, servis bakımı ve yetkili kişinin periyodik kontrolü farklı kayıtlardır.
Kontrol için saha hazırlığı
Model ve seri numarası, kullanım kılavuzu, mevcut uygunluk beyanı, önceki raporlar ve onarım kayıtları hazır bulundurulur. Makine temiz ve incelenebilir durumda sunulur. Yetkin operatör, uygun test alanı ve gerekiyorsa servis desteği önceden planlanır. Tehlikeli alana giriş sınırlandırılır; güvenli yapılamayan deney sırf listeyi tamamlamak için uygulanmaz.
Ekipmana özgü teknik kontrol noktaları
Kasa mafsalı ve şasi yükü taşır
Arka menteşeler, pim emniyetleri, alt şasi bağlantıları ve çatlak şüpheli bölgeler incelenir. Kasa veya şaside yapılan kaynaklı onarımın kaydı aranır. Hasarın yeri, uzunluğu ve fotoğrafı izlenebilir biçimde kaydedilir; yalnızca genel paslanma ifadesi kullanılmaz.
Kaldırılmış kasa mekanik olarak desteklenir
Kasa altında çalışma yapılacaksa üreticinin tanımladığı mekanik destek kullanılır ve enerji ayrılır. Hidrolik silindirin kasayı tutması tek başına yeterli bakım güvencesi değildir. Kontrol sırasında insan bulunabilecek konumlar önceden belirlenerek tehlikeli erişim önlenir.
Boşaltma zemini devrilme riskini etkiler
Yan eğim, yumuşak zemin ve yükün kasaya yapışması dengeyi bozabilir. İşlev denemesi uygun zeminde ve üreticinin izin verdiği koşullarda planlanır. Kasa hareketini tamamlamak için aracın sarsılması veya kontrolsüz ileri geri hareket ettirilmesi deneme yöntemi değildir.
Arka kapak kilidi yükü kontrol altında tutar
Kapak menteşeleri, mekanik ya da hidrolik kilitler ve kumandaların davranışı incelenir. Kapak açılma düzeni kasa tipine göre değişir. Malzemenin beklenmedik boşalabileceği alana personel girişi engellenir; kancalı veya yana açılan kapak ayrıca tanımlanır.
Fren ve ikazlar taşıyıcı tipine göre denenir
Servis freni, park freni ve varsa ikincil fren fonksiyonu ürünün dokümanına göre değerlendirilir. Geri görüş yardımcıları, kabin erişimi ve uyarılar incelenir. Retarder veya motor freni, diğer fren işlevlerinin kontrolünü ortadan kaldırmaz.
Kasa yukarıda seyir riski rapora yansır
Varsa kasa konum uyarısı ve taşıma konumundaki kilitleme incelenir. Enerji hatları, üst geçitler ve bina girişleri saha riskleridir. Araç muayenesi ile iş ekipmanı kontrolü farklı amaçlara hizmet eder; birinin belgesi diğerinin bütün kapsamını karşıladığı şeklinde sunulmaz.
Deney ve ölçümün kayıt altına alınması

Deneme öncesinde yöntem, çalışma konfigürasyonu ve kabul ölçütü belirlenir. Ölçüm varsa cihaz kimliği, uygunluğu ve sonuç birimi kaydedilir. Veri bulunmadan basınç, yük katsayısı, durma mesafesi veya boşluk limiti üretilmez. Şüpheli yapısal bulgu için gerekli ilave inceleme belirlenir; bütün makinelere koşulsuz aynı tahribatsız muayene yöntemi atanmaz.
Sahadan örnek değerlendirme
Boşaltma sırasında kasa bir tarafa yöneliyorsa deneme kesilir. Zemin, menteşe ve silindir bağlantılarıyla yükün dağılımı incelenmeden tekrar kaldırma yapılmaz. Bu örnek gerçek bir muayene sonucu değil, bulgunun nasıl ele alınacağını açıklayan teknik senaryodur.
Düzenlenebilir kayıt şablonları
Aşağıdaki tablolar işletme hazırlığı ve bulgu takibi içindir. Resmî periyodik kontrol raporu değildir. Güvenlik sonucu ve kusur derecesi, uygulanabilir kriterlere göre yetkili kişi tarafından belirlenir.
Şablon A Ekipman ve konfigürasyon kaydı
Alan | Kayıt |
|---|---|
Makine ve alt tür | |
Marka model ve seri numarası | |
İmal yılı ve çalışma saati | |
Ataşman ve yardımcı üniteler | |
Kılavuz ve önceki rapor referansı | |
Kontrol yeri ve sorumlu kişi |
Şablon B Teknik bulgu kaydı
Kontrol odağı | Gözlem ve ölçüm | Kriter ve kanıt |
|---|---|---|
Kasa mafsalı | ||
Kaldırma silindiri | ||
Mekanik destek | ||
Arka kapak | ||
Fren | ||
Boşaltma zemini |
Şablon C Düzeltici işlem takibi
Bulgu ve konum | İşlem ve sorumlu | Doğrulama ve tarih |
|---|---|---|
| ||
| ||
|
Sık sorulan sorular
Trafik muayenesi damper mekanizmasının kontrolünü karşılar mı
Aynı kapsam olduğu varsayılmaz. İşyerindeki damper işlevi, üstyapı ve ilgili güvenlik sistemleri ayrıca değerlendirilir.
Damper kasası altında hidrolik silindire güvenilebilir mi
Bakım veya inceleme için üreticinin mekanik destek ve izolasyon düzeni gerekir. Silindirin görünürde kaçırmaması güvenli destek kanıtı değildir.
Kasaya yapışan yük devrilmeye neden olabilir mi
Yükün beklenen biçimde boşalmaması ağırlık dağılımını etkiler. Zemin ve kasa konumuyla birlikte tehlike oluşturabilir; müdahale üretici talimatına göre planlanır.
Retarder varsa servis freni yine kontrol edilir mi
Evet. Retarder ile servis ve park freni farklı işlevlerdir. Deneme kapsamı taşıyıcının tasarımına göre ayrı belirlenir.
Kaya kamyonu ile yol tipi damperli kamyon aynı standartta mı
Otomatik olarak aynı kabul edilmez. Toprak hareketi makinesi standardının kapsamı ile karayolu taşıyıcısı ve üstyapı gereklilikleri ayrı doğrulanır.
Kontrol talebi için gerekli bilgiler
SÖZTEK'e damperli iş kamyonları için kapsam talebi iletirken makine modeli, seri numarası, bulunduğu il ve ilçe, ataşmanlar ve kullanım amacı paylaşılmalıdır. Böylece gerekli saha hazırlığı ve kontrol kapsamı teklif öncesinde belirlenebilir. Bu rehber, belirli bir makine için uygunluk kararı veya hizmet yetkisi belgesi değildir.
İlgili teknik rehberler
Kaynaklar
İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-6 esas metni
ÇSGB 23 Aralık 2025 değişiklik açıklaması
ISO toprak hareketi makineleri kataloğu
Esas metin bağlantısı 23 Aralık 2025 değişikliğinden önceki nüshadır; değişiklik açıklamasıyla birlikte okunmalıdır. Uygulama öncesi güncel konsolide mevzuat ve Bakanlığın ekipmana özgü kriterleri kontrol edilir. Rehber hazırlama tarihi 14 Eylül 2026; yayın tarihi siteye eklendiği tarihtir.
