Silindir kontrolü, zemin veya kaplamayı sıkıştıran makinenin yürüyüş, yönlendirme, fren ve sıkıştırma sistemlerini kapsar. Tandem, tek tamburlu, lastik tekerlekli, yaya kumandalı ve uzaktan kumandalı tiplerin koruma düzenleri farklıdır. Zemin sıkışma kalitesi ölçümü ile makinenin güvenlik kontrolü birbirinden ayrılmalıdır.
Silindir kontrolünde öncelik, güvenliği etkileyen mekanik ve kumanda işlevlerini gerçek çalışma konfigürasyonunda değerlendirmektir. Bu rehber; işletme sorumluları, bakım ekipleri ve kontrol hazırlığı yapan teknik personel için kapsam, kontrol noktaları ve kayıt örnekleri sunar.
Şema ölçekli imalat çizimi değildir. Makine ailesini ve kontrol odağını anlatır; modelin teknik çizimi yerine kullanılmaz.
Kontrol kapsamı ve standart seçimi
Ön eşleştirme: Zemin sıkıştırma makinaları. Teknik başvuru aileleri: TS EN 500-1 ve TS EN 500-4; alt türün kapsamına göre. Genel bölüm ile makineye özgü bölüm birlikte ele alınır. Bir ürün güvenliği standardının adı, tek başına bütün periyodik kontrol yöntemini veya makinenin uygunluğunu belirlemez.
Dayanak | Nasıl kullanılır |
|---|---|
EK-III ve güncel Bakanlık dokümanları | Ekipman grubu, kontrol usulü ve varsa zorunlu kriterler belirlenir. |
TS EN 500-1 ve TS EN 500-4; alt türün kapsamına göre | Makinenin türü, imal tarihi ve uygulanabilir baskı doğrulanır. |
Üretici kılavuzu ve teknik kayıtlar | Model, ataşman, deneme koşulu ve sayısal kabul sınırları eşleştirilir. |
Standartların tam metni bu rehbere aktarılmamıştır. Tablo, ilgili aileleri gösterir; TS kabulü, yürürlük durumu, tadiller ve ürüne uygulanabilir baskı kontrol tarihinde doğrulanmalıdır. Kaynaklardaki yabancı rehberler teknik açıklama içindir; Türkiye mevzuatı yerine kullanılmaz.
Kontrol dönemi ve bakım ayrımı
İlgili Tablo-6 satırında standartta süre belirtilmiyorsa bir yıllık dönem bulunur. İlgili standardın öngördüğü süreler ve kullanım koşulları dikkate alınır. Fiili makine tipiyle satır eşleştirmesi kontrol planında gösterilir.
İşletme, çalışma saati ve çevre koşullarını bakım planında izler. Güvenliği etkileyen hasar, önemli onarım veya kullanım değişikliğinde bir sonraki takvim tarihini beklemek doğru değildir; gerekli ilave değerlendirme planlanır. Operatörün kullanım öncesi kontrolü, servis bakımı ve yetkili kişinin periyodik kontrolü farklı kayıtlardır.
Kontrol için saha hazırlığı
Model ve seri numarası, kullanım kılavuzu, mevcut uygunluk beyanı, önceki raporlar ve onarım kayıtları hazır bulundurulur. Makine temiz ve incelenebilir durumda sunulur. Yetkin operatör, uygun test alanı ve gerekiyorsa servis desteği önceden planlanır. Tehlikeli alana giriş sınırlandırılır; güvenli yapılamayan deney sırf listeyi tamamlamak için uygulanmaz.
Ekipmana özgü teknik kontrol noktaları
Tambur ve bağlantılar iş yükünü taşır
Tambur yüzeyi, taşıyıcı yataklar, bağlantılar ve kazıyıcılar incelenir. Titreşimli tipte sönümleme elemanlarının durumu gözden geçirilir. Yağ kaçakları ve olağandışı sesler kayıt altına alınır; performans düşüşü doğrudan tek bir parçaya bağlanmadan araştırılır.
Mafsallı şaside sıkışma bölgesi korunur
Direksiyon mafsalı, silindir bağlantıları ve varsa bakım kilidi incelenir. Deneme sırasında mafsal bölgesi boş tutulur. Bakım için gereken kilitleme ve enerji izolasyonu, yalnızca park frenine güvenilerek atlanmaz.
Fren denemesi ayrılmış alanda yapılır
Servis ve park işlevi makinenin tipine göre değerlendirilir. Deneme koşulları üretici verisinden alınır; eğim üzerinde kontrolsüz deneme yapılmaz. Tambur tahrikinin hidrolik olması park güvenliğinin ayrıca incelenmesi ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
Titreşim işlevi kontrollü koşullarda denenir
Titreşimin açılması, kapatılması ve olağandışı davranışları gözlenir. Yakındaki yapı ve tesislerin hassasiyeti dikkate alınır. Bu işlev denemesi, operatör titreşim maruziyetinin ölçüldüğü veya zeminin proje yoğunluğuna ulaştığı anlamına gelmez.
Yaya ve uzaktan kumandalı tipler ayrılır
Yaya kumandalı makinede operatörün sıkışma riski ve varsa geri hareket koruması değerlendirilir. Uzaktan kumandalı tipte haberleşme kaybı davranışı üreticinin güvenli yöntemiyle denenir. Kumanda arızasında makinenin davranışı raporda ayrı gösterilir.
Devrilme koruması ve saha kenarı birlikte düşünülür
Varsa koruyucu yapı, bağlantılar ve emniyet kemeri incelenir. Kenar stabilitesi ve eğim üreticinin sınırlarıyla saha koşullarına göre ele alınır. Kontrol raporu, dolgu kenarında her mesafede güvenli çalışma izni olarak yorumlanmaz.
Deney ve ölçümün kayıt altına alınması
Deneme öncesinde yöntem, çalışma konfigürasyonu ve kabul ölçütü belirlenir. Ölçüm varsa cihaz kimliği, uygunluğu ve sonuç birimi kaydedilir. Veri bulunmadan basınç, yük katsayısı, durma mesafesi veya boşluk limiti üretilmez. Şüpheli yapısal bulgu için gerekli ilave inceleme belirlenir; bütün makinelere koşulsuz aynı tahribatsız muayene yöntemi atanmaz.
Sahadan örnek değerlendirme
Uzaktan kumandalı silindir dur komutuna gecikmeli tepki veriyorsa normal çalışmaya devam edilmez. Kumanda, haberleşme ve durdurma sistemi teknik olarak değerlendirilir. Bu örnek gerçek bir muayene sonucu değil, bulgunun nasıl ele alınacağını açıklayan teknik senaryodur.
Düzenlenebilir kayıt şablonları
Aşağıdaki tablolar işletme hazırlığı ve bulgu takibi içindir. Resmî periyodik kontrol raporu değildir. Güvenlik sonucu ve kusur derecesi, uygulanabilir kriterlere göre yetkili kişi tarafından belirlenir.
Şablon A Ekipman ve konfigürasyon kaydı
Alan | Kayıt |
|---|---|
Makine ve alt tür | |
Marka model ve seri numarası | |
İmal yılı ve çalışma saati | |
Ataşman ve yardımcı üniteler | |
Kılavuz ve önceki rapor referansı | |
Kontrol yeri ve sorumlu kişi |
Şablon B Teknik bulgu kaydı
Kontrol odağı | Gözlem ve ölçüm | Kriter ve kanıt |
|---|---|---|
Tambur | ||
Titreşim sistemi | ||
Mafsal | ||
Fren | ||
Operatör koruması | ||
Uzaktan kumanda |
Şablon C Düzeltici işlem takibi
Bulgu ve konum | İşlem ve sorumlu | Doğrulama ve tarih |
|---|---|---|
| ||
| ||
|
Sık sorulan sorular
Silindir kontrolü zeminin sıkışma kalitesini gösterir mi
Hayır. Makine güvenliği ile zemin yoğunluğu veya taşıma kapasitesi farklı değerlendirmelerdir. Proje kalite deneyleri ayrıca yapılır.
Titreşim sisteminin çalışması maruziyet ölçümü yerine geçer mi
Hayır. İşlev denemesi ile operatörün titreşim maruziyetinin ölçülmesi farklı işlemlerdir.
Uzaktan kumandalı silindirde haberleşme kaybı incelenir mi
Üreticinin öngördüğü güvenli deneme yöntemiyle değerlendirilir. Rastgele bağlantı kesme veya personele yakın deneme yapılmaz.
Tandem ve lastik tekerlekli silindirin kontrolü aynı mı
Ortak yürüyüş ve kumanda noktaları vardır; ancak tambur, lastik ve sıkıştırma düzenlerine ait kriterler ayrılır.
Silindir mafsalında bakım kilidi neden kullanılır
Beklenmedik yönlendirme hareketinin oluşturduğu sıkışma tehlikesini yönetmek için üreticinin öngördüğü düzende kullanılır. Enerji izolasyonuyla birlikte değerlendirilir.
Kontrol talebi için gerekli bilgiler
SÖZTEK'e silindir için kapsam talebi iletirken makine modeli, seri numarası, bulunduğu il ve ilçe, ataşmanlar ve kullanım amacı paylaşılmalıdır. Böylece gerekli saha hazırlığı ve kontrol kapsamı teklif öncesinde belirlenebilir. Bu rehber, belirli bir makine için uygunluk kararı veya hizmet yetkisi belgesi değildir.
İlgili teknik rehberler
Asfalt Makinelerinin Periyodik Kontrolü
Zemin İyileştirme Makinelerinin Kontrolü
Kaynaklar
İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-6 esas metni
ÇSGB 23 Aralık 2025 değişiklik açıklaması
AB makine standartları listesi
Esas metin bağlantısı 23 Aralık 2025 değişikliğinden önceki nüshadır; değişiklik açıklamasıyla birlikte okunmalıdır. Uygulama öncesi güncel konsolide mevzuat ve Bakanlığın ekipmana özgü kriterleri kontrol edilir. Rehber hazırlama tarihi 14 Eylül 2026; yayın tarihi siteye eklendiği tarihtir.
